ئەنفال و خەیانەت

فەرهاد هادی
08.08.2019

كورد نە یەكەم نەتەوە بووە و نە دواهەمین نەتەوەشە كە هەوڵی ژینۆساید كردنی بدرێت.

كەم نین ئەو گرووپ و نەتەوانەی كە زۆر خراپتر و بێ‌ڕەحمانەتر  لە كورد هەوڵی سڕینەوەیان دراوە. دیار نیە بە درێژایی مێژوو چەندە كەمینە و گرووپ و نەتەوە هەبوون كە لە لایەن بەرامبەر و باڵا‌دەستانەوە لە نێو چووگن و هیچ ناو و نیشانێكیشیان لێ بەجێ نەماوە!

ئەوەی لێرەدا كورد لە زۆربەی ئەو نەتەوانەی كە هەوڵی ژینۆسایدكردنیان دراوە، جیا دەكاتەوە، ئەوەیە كە كورد نە لە ناو چووگە و نە بە تەواوەتی لەو دۆخە ڕزگاری بووگە!

ئەگەر كورد بۆ نموونە لە "دێرسیم" لە مانای ئەو ژینۆسایدەی بە سەریدا هات، تێنەگەیشتبێت، ئەوە خۆ پاش ئەنفال و هەڵەبجە، دەركی بەو هەوڵ و پلانە جددیە كرد كە مەیلی سڕینەوەی كوردی لە پشتەوەیە. بەڵام ئاخۆ لە هەمانكاتدا، هەرگیز بە بیری كوردێكدا هاتبێت كە ساڵانێكی زۆر دواتر كورد لە شەنگال و كۆبانێ و عەفرین، بێ‌ڕەحمانەتر لە ژینۆساید دەكرێت!؟

 زۆربەی ئەو شاعیر و نووسەرانەی كە باسی ئەگەری دووبارە بوونەوەی ئەنفالیان دەكرد، یا ڕەشبین و خەیاڵاوی دادەنران یا بە هەند وەرنەدەگیران. 

دیاردەی خەیانەت و خەیانەتكردن تەنیا تایبەت بە كورد نیە و هیچ گەل و گرووپێكی ئەم جیهانە كەم یا زۆر لە‌و دیاردەیە بێبەری نیە، بەڵام ڕەنگە كەمتر نەتەوەیەك بە ڕادەی كورد لە خەیانەت خەساری دیبێت!

 زۆر نموونەی مژوویی تراژیك بە كورد سەلماندویە كە هەردەم وا لە بەر دەم ئەگەری جۆرە جیاوازەكانی ژینۆساید و توانەوە و تەنانەت قەڵاچۆكردندا.

دیارە زۆر هۆكار هەیە كە ئەگەری دووبارە بوونەوەی كارەساتی لە چەشنی ئەنفال بەقووەت دەكەن، بۆ نموونە ئەو قەدەرە جۆغرافیایەی كە كورد تێكەوتوە یا ڕۆحی نەسرەوتن و ملكەچ نەكردنی كورد لە هەمبەر ماف‌خوراوی و توانەوە‌دا، یاخۆ جۆری ڕوانین و مامەڵەی هەمیشەیی ئەویدی لە گەڵ كێشەی كورددا و هتد.

  یەكێك لەو دیاردانەی كە توانای دووبارە كردنەوە یا خۆ یارمەتی خولقاندنی كارەساتی هەیە و ڕەنگە كەمتر لەو پێوەندیەدا باسی لە سەر كرابێت، دیاردەی خەیانەتە.

ئەگەرچی دیاردەی خەیانەت و خەیانەتكردن تەنیا تایبەت بە كورد نیە و هیچ گەل و گرووپێكی ئەم جیهانە كەم یا زۆر لە‌و دیاردەیە بێبەری نیە، بەڵام ڕەنگە كەمتر نەتەوەیەك بە ڕادەی كورد لە خەیانەت خەساری دیبێت! مێژووی كورد لێوانلێوە لە خەبات و خەیانەت، پڕە لە ڕەنج كێشان و ڕەنج بە خەسار چوون! مێژووی كورد مێژووی دەرد و دۆڕانە، دووپات‌ كردنەوەی هەرس و هەستانەوەیە! 

 لەم نێوەدا دیاردەی خەیانەت بەردەوام ئامادەیی هەبووە، لە ویزگە هەستیارەكانی مێژووی كورددا، زۆر جار خەیانەت كایەكەی بەقازانجی دۆژمنانی كورد گۆڕیوە!  زۆر بوونی ژمارە و ژەهری ئەو خنجەری خەیانەتانەی كە لە پشتی كورد دراوە، وایكردوە كە لە نێو كورددا  بە سووكترین وشە ناو لە كەسانی خەیانت‌كار ببرێت و بە ناشیرینترێن شێوەش تەعبیر لە كردەوەی خەیانەتكارانە بكرێت.

بێ‌شك زۆر بوونی دیاردەی خەیانەت لە نێو كورددا هەرگیز پێوەندی بە ڕۆح و جەوهەری مرۆڤی كوردوە نیە، بەڵكوو پێوەندی بەو تایەتمەندی و قەدەرە مێژووییەوە هەیە كە كورد وەك نەتەوە تێكەوتوە، بۆیە هەر جۆرە بەراورد كردنێكی كورد لە گەڵ نەتەوەكانی دیكەدا، لە باری ڕادەی خەیانەتەوە، هەڵەیەكی زۆر گەورەیە، چۆنكە كوردیش وەك هەر نەتەوەیەكی دیكە، پێكهاتەی تایبەت بە خۆی هەیەیە و لە نێو هاوكێشە‌ی جیاوازدا ڕاوستاوە.

باسكردن لە خەیانەت و ڕەوڵی خائن، بۆ نموونە لە شاڵاوەكانی ئەنفال‌دا، هەرگیز بە مانای خۆ بە تاوانبار كردن و ڕاكشانی پەنجەی تاوان بۆ خۆ و داشۆرینی دەستی خوێناوی دۆژمن نیە، بەڵكوو دەر‌خستنی گرینگ بوونی ڕەوڵی ئەو دەستانەیە كە لە نێو دەستی دۆژمندا بوون و دەستی جەلادیان تا دووا حەشارگەی قوربانی ڕادەكێشاوە! 

چۆن دەستی بەعسیە بیابان نشینەكانی ناوەڕاستی عێراق، دەگەیشتە گوندەكانی بەرگەڵو و سەرگەڵو و دوڵی بالیسان و ناوچەی جافایەتی، ئەگەر بەكرێ‌گیراوەكان دەستیان نەگرتبایە و نەبوواین بە چاوساقیان و پەلكێشیانیان نەكردبایە

دیاردەی خۆ بە تاوانبارزانین لە نێو كورددا كە هەوڵ دەدەم لە دەرفەتێكی دیكەدا بگەڕێیمەوە سەری،  دیاردەیەكی زۆر گرینگە كە پێش ئەوەی بەرهەمی خەیانەت بێت خۆی یەكێكە لە دەركەوتە و دەرئەنجامەكانی خەیانەت.

 كریس كۆچێرا لە یەكێك لە كتێبەكانیدا باس لە بوونی چوارسەد فەوج یا چوار سەد هەزار كورد دەكات كە لە خزمەتی سوپای بەعسدا بوون ! 
ڕوونە بە بێ بوونی ئەو ژمارە خائنە لە سوپای دۆژمندا و بە بێ پەلكێش‌كردنی بەعس لە لایەن ئەوانەوە، هەرگیز كارەساتی ئەنفال و چەندین كارەساتی دیكە بەو شێوە بەربڵاوە ڕوویان نەدەدا.

بەڕاستی چۆن دەستی بەعسیە بیابان نشینەكانی ناوەڕاستی عێراق، دەگەیشتە گوندەكانی بەرگەڵو و سەرگەڵو و دوڵی بالیسان و ناوچەی جافایەتی، ئەگەر بەكرێ‌گیراوەكان دەستیان نەگرتبایە و نەبوواین بە چاوساقیان و پەلكێشیانیان نەكردبای؟! چۆن ئەو خەڵكە هەژارە كە لە ترسی دەڕەندەیی بەعس‌، تەنانەت گوندەكانیشان چۆڵ‌كردبوو و لە شاخەكان خۆیان حەشار دابوو، فریویان دەخوارد و خۆیان ڕادەستی ئەو هێزە بێ ڕەحمە‌ی بەعس دەكرد!؟

ڕەنگە زۆربەی ئەو كوردانەی ناو سوپای بەعس لە كاتی ئەنفالدا، وەك ئەو جوولەكانەی كە لە سەردەمی هۆلۆكاستدا  یارمەتی نازییەكانیان دەدا، پاساوی ئەوە بهێننەوە كە ئەگەر ئێمەش نەبووایین  ئەو كارەساتە  هەر ڕووی دەدا و ئەوەی ئێمە كردمان بە ئەختیاری خۆمان نەبوو و ئەوندەش كە لە دەستمان هات، ئەوە بوو كە لە ژمارە و ئازاری قوربانییەكانمان كەم كردوە.

 بەڵام ئەوە تەنیا پاساو هێنانەوە و خۆ دەرباز كردنە لە تاوانی بەشدار‌بوون لە جەنایەتدا و هەروەها جۆرێكە لە هەڵهاتن لە ئازاری ویژدان و هەستی تاوانباری، ئەویش بەو بیانوەی كە گوایه هیچ چارەیەكی دیكە نەبوو!  لە حاڵێكدا لە هەمان سەردەمی ئەنفالدا ژمارەیەكی كەمی پێشمەرگەی‌ئازا، بە هەزاران خەڵكی ئەو گوندانەیان ڕزگار كرد كە بڕیار بوو ئەنفال بكرێین، ئەویش تەنیا نەختێ بەر لەوەی دەستی جەیش و جاشیان پێ بگات.

تاوانی ئەنفالچیە‌ كوردەكان كاتێك دووقات دەبێتەوە ئەگەڕ بەشێك لە ئەوان ئاگاداری قووڵایی كارەساتی ئەنفال و چارنووسی ئەو خەڵكە‌ بووبێتن كە  بۆچی ڕاپێچی ناو ئۆردووگاكا دەكران

تاوانی ئەنفالچیە‌ كوردەكان كاتێك دووقات دەبێتەوە ئەگەڕ بەشێك لە ئەوان ئاگاداری قووڵایی كارەساتی ئەنفال و چارنووسی ئەو خەڵكە‌ بووبێتن كە  بۆچی ڕاپێچی ناو ئۆردووگاكا دەكران و لە پێناو چیدا بەعس ماڵ و سامانەكەیانی وەكوو دەسخۆشانە دەدا بە ئەوان!؟

ئەگەرچی بە درێژایی مێژوو زۆر مرۆڤی كورد وەكوو تاك یا گرووپ، خەیانەتی لە نەتەوەكەی خۆی كردوە، بەڵام هیچ كات كورد خۆی نەخشە داڕێژەر و قازانج‌بەری سەرەكی پیلانەكانی خەیانەت نەبووە، بەڵكوو تەنیا وەك فریو خواردوو لە پێناو بەرژەوەدی كاتیدا تێوە گلاوەو و زۆر جاریش هەر خۆیشی لە پێناو پیلانەكەدا كراوەتە قوربانی و لە ناو  براوە. 

بێ گومان خەیانت وەكوو زۆر دیاردەی دیكە بەرهەمی كۆمەڵێ كێشەی ورد و دروشتی دیكەیە و بە گشتی لە سەر ئەساسی بنەمایەكی قەیراناوی ساز دەبێت. بۆیە تەنیا كاتێك خەیانەت كەم دەبێتەوە كە هەوڵی جددی بۆ چارەسەری ئەو كێشە و نەخۆشینە بنەماییانەی نێو كۆمەڵگا بدرێت. 

زۆربەی كات كە باس لە چەمكی خەیانەت دەكرێت، دوو كێشەی گەورە دێتە ئاراوە؛ یەكەم ئەویكە ئەو پێناسەی بۆ خەیانت دەكرێت و یا خۆ ئەو تەسەورەی لە خەیانەت بە خەیاڵدا دێت، زۆر تەسك و دیاری‌كراوە و تەنیا شێوە ناسراوەكەی خەیانەت پیشان دەدا و پەچە لە سەر ڕۆخسارە نادیارەكانی ئەو دیاردە لانادات. 

 دووهەم ئەوەی‌كە؛ باس لە ئەو كێشە بنەمایی و هۆكارانە ناكرێت كە خەیانەت بەرهەم دێنن. چۆنكە ئەمڕۆ ئیدی خەیانەتكاران تەنیا ئەو كەسانە نین كە وان لە نێو ڕیزەكانی دۆژمندا، بەڵكوو ئەوەی كە ئەركی تاكە كەسی و كۆمەڵایەتی خۆی بە نیسبەت كۆمەڵگاوە ڕاناپەڕێنیت، و قازانجی گشتی و بەرژەوەندی نەتەوەیی لە بەرچاو ناگرێت و بە جورێ لە جوڕەكان بنەما بۆ خەیانەت خۆش دەكات، ئەوە بە دڵنیایەوە ئەویش خەیانەتكارە. لێرەدایە كە گەندەڵی و خەیانەت یەك‌‌دەگرنەوە و دبنە تەواكەری یەكتر !  لەم ساڵانی دواییدا كورد چەندین نموونەی زۆر ناخۆشی لەو یەك گرتنەوە شوومە، تۆمار كردوە.

 بەبێ دوو دڵی چۆڵكردنی شەنگاڵ بۆ داعش و دواتر چۆڵكردنی كەركووك بۆ حەشد، خەیانەت بوون و هەردووكیان لە بەرهەمە گەورەكانی گەندەڵی سیاسی و ناكارامەیی دەسەڵات و دامەزراوەی بەرگری بوون.

جیا لەوانەش ئەبێ بزانین كە خەیانەت تەنیا ئەو شتە نیە كە لە ساتێك لە ساتەكان و چركەیەك لە چركە هەستیارەكانی مێژوودا ڕوو دەدا و تۆمار دەبێت و خەڵك لۆمەی دەكەن و ئیدی تەواو، بەڵكوو خەیانەت ئەمڕۆ توانای ئەوەی هەیە كە لە هەموو چركەكان و لە  هەموو كون و قۆژبنەكانی ژیانی ڕۆژانەدا ئامادە بێت و ڕوو بدات، بەڵام نەتەنیا كەس تۆماری نەكات و كەس لۆمەی نەكات، بەڵكوو تەنانەت هەر بەر چاویش نەكەوێت و زۆر كەس دەركی پێ نەكات و ناوی خەیانەتیشی لە سەر نەبێت.

ئەگەر كوژرانی لاوێكی گەرمیانی لە "نۆگرە سەلمان" بەرهەمی خەیانەتی ئەنفالچیە كوردەكان و ناوی خەیانەت ببێت،  ئەوە بە دڵنیایەوە خنكانی لاوێكی شارەزوور.

زیاتری نوسەر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations