بۆ پەرلەمانتارانی خولی نوێ؛ یاسای خانەنشینی كەرتی تایبەت !؟

ئاسۆ عبدالتیف
05.05.2019

بەشی یەكەم

لەم خولەی پەرلەمانی كوردستاندا، پێویستە كاربكرێت لەسەر پرۆژە یاسای گرنگ‌و مەدەنی‌و چارەنوسساز، كە پەیوەندیەكی بەتینی هەبێت بە ژیان‌و ئایندەو قوتی خەڵكەوە، ناكرێت پەرلەمان چیتر خەریكی ململانێ‌و یاسا حزبی‌و سیاسی‌و كاروبارە ئایدۆلۆژیەكان بێت‌و یاساكانی باری كەسێتی‌و میدیاو پەیوەندیە كۆمەڵایەتی‌و خێزانی‌و ئابوریەكان پەراوێزبخات.

فەزای سیاسی‌و كۆمەڵایەتی‌و مەعریفی‌و دینی ئێمە ئەوەندە بە حزبی‌و ئایدۆلۆژیی كراوە بە ئاستەم دەتوانیت دەستكاریی بكەیت، فەزاكە تا بڵێیت ئاڵۆزو پڕكێشمە كێشە، بەتایبەت یاسا شارستانیەكان‌و یاسای سزادانی عێراقی‌و مافی خانەنشینكردن، دوای چوار خولی پەرلەمان‌و دەرچواندنی ئەو هەموو یاسایە، هێشتا یاساكۆنەكانی عێراق بەشێكیان لەناو فەزاو ژیانی ئێمەدا كاراییان هەیە‌و كاریان پێدەكرێت، بۆیە دەبێت دەستكاریی ریشەیی بكرێت، دەستكاریەكە دەبێت لای خۆمانەوە بێت، فەرهاد بۆ شیرین چۆن لە شاخێكی بەردەڵانی رەق‌و وشكی وەك بێستووندا رەنجی فەرهادیانەی بەخشی‌و دەیان نیگارو نەخش‌و فەنتازیای بەردین‌و پەیكەریی هونەریی دروست كرد، دەبێت ئێمەش بەو ئیرادەیەوە كاربكەین.

گەر بمانەوێت سامانی وڵات بەهەدەرنەچێت ئەوا دەبێت پارێزگاریی لە یاسای خانەنشینی بكەین،خراپترین بەهەدەردان لەم وڵاتەی ئێمە بەهەدەردانە لە رێگەی موچەوە، نەبوونی یاسای خانەنشینی بەشێكە لە سیستمی موچەی نارێك، ئەگەر موچە رێك بدرێت خانەنشینی كارێكی ئاسانە، موچە بەرانبەرە بە ئەرك، خانەنشینی بەرانبەرە بە ئەركی رابردوو، خانەنشینی وەك كۆمیدیای لێهاتووە، لەلایەك ئەوەی پێویستی نییە بەدەر لە رێنماییەكان‌و بە پلەی باڵاو بڕێك پارەی كاش خانەنشین دەكرێت، بەشێك لەمانە نەك مەشمول نین بە خانەنشینكردن، بەڵكو  شایستەش نین بە خانەنشینكردن، هەندێك كەس هیچ دامەزراوەیەكیان نەدیوە ئێستا بە پلەی زۆر باش خانەنشینن، لەولاشەوە هەزاران كارمەند كە شایستەی ئەو موچەیەن بێماف ماونەتەوە، لەكاتێكدا خانەنشینی مافێكی سەرەتایی‌و موچەیەكە بۆ پیری‌و  قوربانیان‌و كۆچكردوان‌و ئەوانەی لە تەمەنێكی كەمدا كۆچی دوایی دەكەن‌و  چەترێك نییە میراتگر‌و منداڵی بەجێماو بپارێزێت.

خانەنشینی چییە؟

زاراوەیەكە وەك چەمك بریتیە لە مافێكی دەستەبەركراوی شەرعی‌و یاسایی  فەرمانبەرو كارمەندو كرێكارو كارگوزاری حكومی یان ناحكومی، ئیتر دەوڵەمەندو هەژارو پادشاو گەداو خێڵەكی‌و كۆچەریی‌و ئۆرستۆكرات جیاناكاتەوە لەیەكتر، كاتێك ساڵەكانی خزمەت‌و راژەی كاركردنی تۆ لە فەرمانگەیەك كۆتایی پێ دێت، دەبێت خانەنشین بكرێیت‌و زەمانەتی ژیانت پارێزراوبێت، بە كورتی بەرهەمی پایزی عومرە، ئەمەش بەپێی پراكتیك‌و سیستمی هاوبەشیكردنی سندوقی ساڵانەی خانەنشینی‌و بیمەی كۆمەڵایەتی دیاری دەكرێت، دیارە لە وڵاتێك بۆ وڵاتێكی تر جیاوازی هەیە لە یاساكانداو هەر وڵاتێك تایبەتمەندی خۆی هەیە بۆ ئەم مەبەستە، بۆ كوردستانیش نمونە زۆرە،پرۆژە یاسای ژمارە 9 ی ساڵی 2018، یاسای سندوقی خانەنشینی پارێزەرایەتی ژمارە17‌و 18 ی ساڵی 1999 ، ئەگەر ئەم یاسایە بە نمونە وەربگرین دەكرێت بۆ كەرتی تایبەتیش سوودی هەبێت " پارێزەر" كارمەندی حكومەت نیە بەڵام چونكە لە سەندیكای پارێزەران ئەندامەو بە چەند رێكارێكی یاسایی دوای پانزە ساڵ بەپێی ئەم یاسایە خانەنشین دەكرێت بە رێژەو بڕێك لە موچەكەی.

كەواتە پێویستە یاسایەكی واش هەبێت بۆ ئەو كارمەندانەی لە كەرتە تایبەتەكان‌و كۆمپانیا ئەهلیەكان ساڵەهای ساڵە كاردەكەن‌و هێواش هێواش گەڵای سەوزی عومریان زەرد دەبێت‌و یاسایەك نییە پارێزگارییان لێ بكات، تەنانەت گرێبەستی كاركردن‌و ئەو بڕە پارەیەش كە مانگانە كارمەندانی هەندێ كۆمپانیای ئەهلی دەیدەنە فەرمانگەی زەمان "بەرێوەبەرایەتی دەستەبەری كۆمەڵایەتی بۆ كرێكاران" كاریگەرییەكی ئەوتۆی نییە‌و دوای سی ساڵ هێشتا روون نییە خانەنشین دەبن یان نا، بۆیە پێویستە بیر لەم پرسە بكەنەوەو ماف‌و ئیمتیازاتەكان بۆ هەر تاكێكی ئەم كۆمەڵگایە بە حزبی‌و ناحزبیەوە، بە هەژارو دەوڵەمەندەوە، بە كارمەندی حكومەت یان ئەهلیەوە وەك یەك بێت‌و دادوەرانە‌و بە یەكسانی دابەش بكرێت.

ئەم وتارە لە ڕۆژنامەی ژیان وەرگیراوە

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations