فرە سیمایی تاك، لە دەقەوە بۆ واقیع، مەحویی سەیادێك بۆ دۆزینەوەی خود

نەبەز گۆران
02.05.2019

بەشی یەکهەم
پرسیارێك هەمیشە لە خۆمانی دەكەین، پرسیاری فرەسیمایی تاكە، بۆچی تاكی ئێمە تاكێكە، سیمایەكی ڕاستەقینەی نییە و بۆ هەر فەزایەك سیمایەكی هەیە و سیما ڕاستەقینەكەی نادیارە؟ فرە سیمایی بەشێكە لە دونیای مۆدێرن، یان ڕەگوڕیشەكانی قووڵترن؟ فەزای خێزان و فەزای پەروەردە و فەزای گشتیی كۆمەڵگە، چ جۆرە مرۆڤێك بەرهەمدەهێنن؟ ئایا لە دونیای پێش مۆدێرنەدا ئەم فەزایانە چۆن بوون و چ جۆرە مرۆڤێكیان بەرهەمهێناوە؟ بۆئەوەی فرەسیمایی بناسین، پێویستە خوێندنەوە بۆ كام لە دەقەكانی پێش مۆدێرنەتە بكەین؟ پرسیاركردن لە سیما ڕاستەقینەكەی مرۆڤ، پرسیاركردنە لە ئێستای تاك، یان پرسیاركردنە لە ڕەگوڕیشەیەكی دوورتر؟ نەریت و ئاین، وەك دوو چاوی گەورە بەسەر تاكەوە، چ كاریگەرییەكیان لە دروستكردنی تاكی فرە سیمادا هەیە؟ 
ئەمانە كۆمەڵێك پرسیارن، ئەم پرسیارانە ڕێگامان بۆخۆشدەكەن، لەناو دونیای فیكر و ئەدەبی كورددا بەشوێن وەڵامەكانیاندا بگەڕێین. دونیای ئێمە، دونیایەكە بنەمای هەموو چەمكەكانی لەناو ئەدەبدان، چ ئەدەبی كلاسیك، چ ئەدەبی مۆدێرن و پاش مۆدێرن. ئەومیراتە ئەدەبییەی هەمانە، میراتێكە لەناو دەقەكانیدا كۆی ئەو چەمكانە بوونیان هەیە لە ئێستادا دەرگیریان دەبین. بۆ گەڕان بەشوێن ڕەگوڕیشەی فرەسیماییدا، خوێندنەوەیەك بۆ دەقێكی (مەحویی) دەكەم، تاكو ئەو دەقە بكەمە دەلاقەیەك لەوێوە بۆ ئێستا بڕوانم. 
یەكهەم دەقی ناو دیوانەكەی (مەحویی) یەكهەم دەقە، کە دەمانباتە ناو ئەو فەزا گشتییەی كۆمەڵگە و لەوێوە فرە سیمایی و نەبوونی سیمای ڕاستەقینەی تاكمان پێدەناسێنێت. هەڵبەتە ئەم دەقە، دەقێكە سەر بەدونیای پێش مۆدێرن. ئەو دونیایەی دەستەڵات بریتی نییە لەو چاوە گەورەیەی، کە بتوانێت تاك جڵەوبكات و بیخاتە ژێر هەژمونی خۆیەوە و ناچاریبكات لەبەر مانەوەی زووزوو سیماكانی خۆی بگۆڕێت. یانی سەردەمی دەقەكە دەستەڵاتی كۆنترۆڵكەر و ئاراستەكەری مۆدێرن بوونی نییە و لەشوێنی ئەو تایپی دیكەی دەستەڵات بوونیان هەیە، كە دەشێت بە نەریت و ئاین، وەك دوو تایپی هەژموندار بەسەر تاكەوە بە دەستەڵات وێنایانبكەین. بەهەمان شێوە سەردەمی دەقەكە پەروەردەی مۆدێرن وەك پەروەردەی چاودێریكەری تاك بوونی نییە. تەنها سێ‌ فەزا هەیە تاك لە ڕێگایانەوە گەشەی خۆی تێیاندا ببینێتەوە، فەزای خێزان، فەزای گشتیی كۆمەڵگە و فەزای پەروەردەی ئاینیی. هەریەك لەم فەزایانەیش لەچوارچێوەی سنووری خۆیاندا، كاریگەریی لەسەر بەرهەمهێنانی تاك دادەنێن. نە لە فەزا گشتییەكەدا شار بە واتا ڕاستەقینەكەی بوونی هەیە، تا بتوانێت تاك بخاتە ژێر چاودێریی خۆیەوە و ناچاری فرە سیمایی بكات، نە فەزای خێزان خاوەن ئەو كەرەستە فیكر و نوێیانەن لە مۆدێرنەدا هەیە، تا تاك بخەنە دۆخی ناچاركردنی فرە سیماییەوە. تەنها فەزای پەروەردەی ئاینیی و نەریت، وەك دوو چاوی بەهێز و دوو دەستەڵاتی گەورەی كۆمەڵایەتیی، دنەدەر دەبن تاك بخەنە دۆخی ونكردنی سیماكانی خۆیەوە. واتە دەقەكە هیی قۆناغێكە، قۆناغەكە چ لەڕووی پەروەردەوە، چ لەرووی فەزای گشتییەوە، تاك ئەو فشارە گەورانەی لەسەر نییە، كە تاكێكی سەردەمی مۆدێرن، یان تاكێكی ئێستا لەسەریەتی. ئەمما لەو فەزا كلاسیكییەیشدا، فرەسیمایی دەبێتە یەكێك لە دەردە گەورەكانی تاك و شاعیرێك دێت لە دەقێكدا ئەو فرە سیماییەمان بۆ وێنادەكات لە قۆناغی ئەودا بوونی هەبووە و لە ئێستادا بووەتە شوێنی پرسیار و گومانی كۆمەڵناسەكان و بەردەوام بۆ ڕەگوریشەكەی دەگەڕێن.
لەگەڵ خوێندنەوەی دەقەكەدا، هەوڵدەدەم هەرسێ پایە بنەرەتییەكە _خێزان، پەروەردەی ئاینیی و مۆدێرن_ فەزای گشتیی كۆمەڵگە_ بخەمە ناو چوارچێوەی دەقەكەوە، كە هەریەك لەم پایانە بنەوانێكن بۆ دروستكردنی تاك و بەرهەمهێنانی تاك. تاك هەمیشە لەژێر سێبەری ئەم سێ‌ پایەوە تێدەپەڕێت و هەریەك لەو سێ‌ پایە كاریگەرییەكی تەواو لەسەر ئەو خودە دروستدەكەن، كە لە كاتی هوشیاریی و گەشەكردنیدا، ئیشكالی گەورەی دەرونیی و فرە سیمایی و كردەیی هەڵدەگرێت. بێگومان كۆمەڵگەیەك نییە، تەواوی تاكەكانی تەندروست بن، كۆمەڵگەیەك نییە تەواوی تاكەكانی دەمامكیان فڕێدابێت و حەقیقەتی خۆیان دەربخەن. كۆمەڵگەیەك نییە تاكەكانی ڕووتی پەتیی بن و بەیەك سیماوە لەناو ڕووبەری ژیاندا نمایشی خۆیان بكەن. وەلێ‌ كاتێك فرە سیمایی و نەبوونی سیمای ڕاستەقینە دەبێتە مۆدێلێك لە زۆرینەی تاكی ناو كۆمەڵگەیەك، ئیدی ئەم دۆخە دەبێتە شوێنی بیركردنەوە و قسە لەسەركردن. ئێستای ئێمە ئەو ئێستایەیە مۆدێلێك لە ژیان بوونی هەیە، ئەم مۆدێلە تاكەكان بەرەو ئەو شوێنە دەبات بەبێ‌ دەمامك نەتوانن لەناو ئەو مۆدێلە ژیانەدا بژین. خودبوون، لەجەوهەرەكەی داماڵراوە و كراوەتە خودبوونێكی ڕووكەشیی. خودبوونێك لە جەوهەریدا هیچ واتایەكی ژیانی هەڵنەگرتووە و بە جەوهەرێكی بەتاڵەوە ژیان دەكات بە نمایشێكی ڕوكەشانە. ئەم خودە ڕووكەشە، خودێكی ڕاستەقینەی خودبوون نییە، خودێك نییە بتوانێت بەبێ‌ فرەسیمایی بژیت. دەشێت لە زۆر شوێندا ئەم خودە ڕوكەشە، باس لە خودبوون بكات. یان بە زمانە باوەكە باسی (خۆت بە!) بكات. ئەما پێمانناڵێت: چ جۆرە خۆبوونێك؟ خۆبوون لای ئەم كارەكتەرە بەستراوە بۆ جۆری نمایشەكانی و بەستراوە بە جۆری كاڵاكانیەوە. هەندێك جار ئەم خۆبوونە نمایشییە دەگاتە ئاستێك، ئیدی دەبەسترێت بە شێوازی جلوبەرگەو چاوی ئەوی تری دەرەوەی خۆیەوە! خودێك لە ئارادایە بە بێ‌ چاو زمانی ئەوی دیكە ماناكانی خۆی لەدەستدەدات و، هەموو بوونێكی خۆی دەبەستێت بە ددانپیێدانانی ئەوی ترەوە. زۆریی خاوەنانی ئەم مۆدێلە لە ژیان، دەبن بە دوو بەشەوە. بەشێكیان خودبوون دەبەستن بە شێوازی ئازادیی جلوبەرگ و نمایشی جەستەوە، بەشەكەی دیكەیان دەیبەستن بە شێوازی داپۆشینی جەستەیان و گەڕانەوە بۆ نەریت و دووبارەكردنەوەی نەریت، واتە نەریت دەكەنە وێستگەی خودبوون! هەردوو بەشەكەش سیما ڕاستەقینەكەی خۆیان دیارنییە و، لەناو دوو مۆدێل لە ونبوونی خوددا، سەرقاڵی نمایشن. نمایشەكانیان لەبری دەرخستنی سیما ڕاستەقینەكەیان، سیمای دیكە و دەمامكی دیكەیان بۆ دیاریدەكات. هوشیارییەك لەم دوو مۆدێلەدا بەدیناكرێت، ئەوەی بەدیدەكەیت نمایشە لە دوو شوێنی جیاوازدا، شوێنێك زۆر ڕوكەشی و جەستەیی، شوێنێك زۆر نەریتیی و زمانی سەفسەتەیی. هەردوو ڕووبەرەكەیش دووانن لەو دوو ڕووبەرەی تاك لە خودبوون دوردەخەنەوە و دەیكەنە تاكێك تەواوی كردەو گوتنەكانی لێببێتە خودبوون! دەقەكەی (مەحویی) دەروازەیەكە تا لەوێوە لەناو فەزا گشتییەكە و فرە سیماییەوە خوێندنەوە بكەین بۆ تاك و سیماكانی و بیبەستینەوە بە دونیای ئێستاوە. (خوێنەر دەبێت ئەوە بزانێت، من دەقەكە لە دەوروبەر/کۆنتێستی تەفسیرە ئاینییەكە دەهێنمەدەرەوە و لە دەوروبەرێكی دیكەدا خوێندنەوەی بۆ دەكەم. بۆ من ئەم دەقە دەقێك نییە لە دیدگایەكی ئاینیەوە تەفسیربكرێت. بەڵكو دەقێكە پەیوەندی بە كوردبوون، خودبوون و فرە سیمایی و ئەوی تری فرە سیماوە هەیە. ئەم دەقە نیگایەكە لە سەر تاك و كۆمەڵگە. نیگایەك نییە بۆ تەفسیرێكی ئاینیی پەتی و دابماڵرێت لە ماناكانی دیكە.) 
"لەم بەحری فیتنە، بەڵكی نەجاتت بدا خودا... داوێنی باخودا بگرەو بەردە ناخودا.(2)"
فەزای گشتیی فەزایەكی ناجۆرە. فەزایەكە زمانی سەفسەتە تێدا باڵادەستە. زمانێك كە هەموو بەهاكانی داماڵیوە و لە دونیایەكی گوتاربێژیدا وێنای ئەوی تر و خۆی دەكات، فەزای فیتنە و پارچە پارچەكردنە. هیچ پەیوەستبوون و پەیمانێكی كۆمەڵایەتی لەشوێنی خۆی نەماوە. زمان وەك باڵادەستییەكی گوتاری، سەرجەم پەیمان و پەیوەندییەكانی هەڵتەكاندوەتەوە و سەرقاڵی دروستكردنی ناكۆكیی و فیتنەیە. لەم فەزا فیتیەیی و پڕ ترس و گومانەدا. چینەكان و پێكهاتەكان و تاكەكان لە جیهانێكی ناتەندروستدا دەژین. جیهانێك ئەوی تر و خود، لە دۆخێكی ناجۆری بەرامبەركێییدان. دۆخێك كە هیچ كام ناتوانێت ئەوی تر قبوڵبكات و، خود لەناو جیهانێكی فیتنەیەدا جەوهەرەكەی خۆی لەدەست داوە. چەمكی _فیتنە_ لە واتا ئاینیەكەی دێتە دەرەوە و، واتایەكی كۆمەڵایەتی وەردەگرێت. واتایەك هەموو تاكەكانی ناو ڕووبەرە گشتییەكە، سەرقاڵن بە وێرانكردنی یەكترەوە. ئەم سەرقاڵبوونە بە وێرانكردنی خودەوە، ترسێكی دروستكردوە هیچ خودێك ناتوانێت لەم فەزایەدا مانا بەخۆی بدات و، هەر خودەو بە پێی وێناكردنی ئەوی تر سیمایەك بۆ خۆی دروستدەكات. ئیدی ئەوەی بۆ نووسەر دەمێنێتەوە، پاڕانەوەیە لەو خودەی ناو فەزا فیتنەكە تا حەقیقەتێكی پیشانبدات. حەقیقەتەكە دەستگرتنە بە ئەوی تری دەرەوەی جیهانی فیتنە. ئەوی تر ئەوێكی باڵادەستە، ئەوێكە تاك دەتوانێت لەگەڵ دەستی پێوەگرت، ئیتر لەم جیهانە ناجۆر و فیتنەییە بچێتە دەرەوە و خودبوونی خۆی و بەشێك لە و حەقیقەتە بدۆزێتەوە، لە فەزا گشتییەكەدا لێیبونبووە. 
بە دیوێكی دیكەدا، خودبوونەكە خودبوونێك نییە تەنها لەناو فەزای گشتیی كۆمەڵگەكەیدا توشی فیتنە بووبێت، بەڵكو كۆی جیهانەكە فیتنەیەكە بۆ سڕینەوە و نەهێشتنی خود، جیهانێكە نایەوێت ئەو خودە بوونی هەبێت و خۆی بناسێت، لەبری ئەمە فەزایەكی فیتنەیی دروستدەكات، تا ئەو منە كوردییە، یان ئەو خودە كۆمەڵایەتییە، لە خودبوونی خۆی بكەوێت و ببێتە كارەكتەرێك كە ئەو نییە. گەڕانەوە بۆ دەستگرتن بە ئەوی _خودا_ی باڵاوە، گەڕانەوەیە بۆ ناسینی خودەكە. مانای _خودا_ لێرەدا تەنها مانایەكی ڕەمزی ئاینی نییە بۆ باڵادەستێت، مانایە بۆ حەقیقەتێك لەناو ئەو حەقیەتەدا خودی فرەسیما لەناو فەزا گشتییەكە كۆتایی دێت و، سیما ڕاستەقینەكەی خۆی دەدۆزێتەوە. ئەركێكی ئەوی باڵادەست شارێگای دەرچوونە لەو جیهانە فیتنەیەی (بەقەولی شاعیر)، كە وێنای كردوە. (هەرچەندە پاڕانەوە وەك شیعری ناخوێنرێتەوە و، پاڕانەوە هەر پاڕانەوەیە، بۆیە لەم دەقەدا پاڕانەوە بە واتا شیعرییەكە خوێندنەوەی بۆ ناكرێت و، لە سیاقی كۆی دەقەكەدا خوێندنەوەی بۆ دەكرێت. ئەركی شیعر پاڕانەوە نییە و، یەكێك لە ئەركە بنەرەتییەكانی شیعر، دژ بە زەلیلبوون و دژ بە پاڕانەوەیە.) دەقەكە لەو ساتەی ئامۆژگاری خودی ناو جیهانە شێواوەكە دەكات، دەیەوێت دەست لە هەموو ئەوی ترێكی كەشتییەوان هەڵگرێت. ئەوی تری كەشتییەوان، دەشێت ئەوی تری دەستەڵات بێت، یان ئەوی تری دەستەڵاتی دەرەوەی دەستەڵاتی كورد بێت. ئەو ئەوی تری كەشتییەوانە، ئەوێكە بەسەر خوددا باڵادەستە و جۆرێكە لە فریودان، ئەشكرێت ئەوی تری كەشتییەوان خۆی بەرهەمهێنەری ئەو جیهانە فیتنەیە بێت. بۆیە دەقەكە ترس لە كەشتییەوان دەبەستێتەوە بە ترس لە جیهانە فیتنەیەكە. ترس لە جیهانە فیتنەیەكە و دەرچوون لێی، دەرچوونە لە كەشتییەوانیش. دەروازی دەقەكە دەروازەیەكە فەزایەكمان پیشاندەدات، لەو فەزایەدا جیهان لە دۆخێكی شێواوی فینتەییدایە، ئەم دۆخە شێواوە فیتنەیە كەشتییەوانی هەیە و خۆ بەستنەوە بە كەشتییەوانەكەوە، ناكاتە ئەوەی لەو دۆخە شێواوە بێیتە دەرەوە و خۆتی تیابناسیت. لە نێوان جیهانە فیتنەیەكە و كەشتییەوانەكەدا، دەقەكە ڕێگای سێهەم بۆ ڕزگاربوون پیشاندەدات. ڕێگای ئەوی تری باڵا. ڕێگای ئەوی تری باڵا_خودا_ ڕێگای دەرچوونی تاكە لە دۆخێكی شێواوە بۆ دۆخێكی خودبوون. خودا وەك حەقیقەت، نەك وەك تەفسیرە كلاسییكیەكەی گوتاربێژان و سەفسەتە چیان. چونكە دەقەكە بیركەرەوەیەك خاوەنییەتی، ئەو بیركەرەوە خۆی لەناو فەزایەكی سۆفیگەریدا سەیری دونیاو دین و حەقیەتی خودا دەكات. ئەو فەزا تەسەوفیییە فەزایەك نییە بۆ یەك جۆر تەفیسر و یەكجۆر تێگەیشتن، فەزایەكە چەندین ڕەهەند لەناوخۆیدا هەڵدەگرێت و، لەناو ئەو فەزایەدا دۆزینەوەی خود پەیوەستە بە دۆزینەوەی حەقیقەتەوە. بە واتایەكی تر، هەموو دەرەوەیەكی ئەم فەزایە، لای نووسەر، فیتنەیی بێت و جۆرێك بێت لە خۆونكردن. یاخود، بانگێشتكردنی تاك بۆ ناو حەقیقەت، بانگهێشتكردنێك بێت تاك بكاتە تاكی _شەنیەر_(3)ی. ئەو تاكەی نەتوانێت سیمای هەبێت تا حەقیقەتێك و هێزێكی باڵادەست سیمای پێببەخشێت. دەرچوون لەو هێز و حەقیقەتە باڵایە، دەرچوونە لە خودی خۆی و، خۆخستنە ناو فەزایەكەوە فیتنە و فرە سیمایی شوێنی سیما ڕاستەقینەكانی خود دەگرێتەوە. 
بێگومان لەناو ئەم دەقەدا سێ‌ پایەكە بوونیان هەیە. پایەی فەزای گشتیی، جیهانی فیتنەیە. پایەی كەشتییەوان، فەزای دەستەڵاتە، پایەی داوێنی باخودا، پەروەردەی ئاینیی و دۆزینەوەی خودە. فەزا گشتییەكە بەتەواوەتی لێكترزاوە و دەقەكە بە فەزایەی فیتنەیی وێنای دەكات، ئەم فەزا فیتییە بوەتە ڕووبەرێك خود تێدا وندەبێت و هیچ سیمایەكی ڕاستەقینە لە خودا نابینی. كەشتییەوانیش كە ئاماژەیە بۆ دەستەڵاتی بەرێوەبردن، یان دەستەڵاتی شوێن. نە دەتوانێت ئەو خودە لەو فەزا گشتییە پڕ فیتنەیە بهێنێتە دەرەوە، نە دەشیەوێت ئاڵوگۆڕێك بەسەر ئەو فەزایەدا بهێنێت و بیخاتە دۆخێكی تەندروستەوە. بۆیە دەقەكە جارێكی دیكە تاك هوشیار دەكاتەوە بۆ دەرچوون لەو دوو پاییە و تاك بەئاگا دێنێ‌ پەروەردەیەكی دیكە هەڵبژێرێت. ئەو پەروەردەیەی دەقەكە بەیانی دەكات، پەروەردەیەكی ئاینی سۆفیگەرییە. خاوەن دەقە خۆی لەناو ئەو پەروەردەیەدا دەژی و هوشیارە بە هەردوو پایەكەی دیكە، چ فەزا گشتییەكە و چ دەستەڵاتەكە. دەشزانێت تاكێك گەر داوێنی باخودا بگرێت، دەچێتە ناو جیهانێكی دیكەوە، جیهانێك بیركردنەوەی تێدایە و جۆرێكی دیكە لە دونیابینی تێدایە. ئەو جیهانە سۆفیگەرییەی دەقنووس خۆی تێدا دەژیت و خۆی تێدا دەدۆزێتەوە، جیهانێكە دورە لەو وێنا فیتنەیەی فەزا گشتییەكە تێیدایە. بە شێوەیەكی دیكە بانگكردنی تاكە بۆ دونیایەكی تایبەت. دونیایەك تاك نەبێتە گشت و، لەناو گشتدا بوونی تاك وێنەی خۆی وننەكات و ببێتە بەشێك لە فەزا گشتییە ناتەندروستەكە بتوێتەوە. لەیەكهەم ڕستەدا دوعا بۆ تاك دەكات لەو دۆخە بێتە دەرەوە، ئەما لە دوهەم ڕستەدا ڕاشكاوانەتر بانگی دەكات، بۆ ناو جیهانێك دەتوانێت لەوێدا خودبوونی خۆی بدۆزێتەوە و مانایەك بە بوونی خۆی بدات. سەرەتای دەقەكە سەرەتایەكە دژ ئەو مۆدێلە لە ژیانەیە لە فەزای گشتیدا تاك دەبێتە بەشێك لەو فیتنەیەی واتایەك بۆ تایبەتی بوون و ئازاد بوون و بیركردنەوە ناهێڵێتەوە. دژبوونە لەگەڵ فرە سیمایی و نەبوونی خودێكی ڕوون. هوشیاری بە دونیای دەرەوە، هوشیارییە بە بوونی خۆت. گەر دەقەكە لە سیاقە كۆمەڵایەتیییە دیاریكراوەكە بهێنینە دەرەوە و، لە فەزاكەی گەورەتردا تەماشای بكەین. دەتوانین جۆرێكی دیكە خوێندنەوەی بۆ بكەین، جۆرێك كە پەیوەندی بە _منی_ كوردی و، ئەوی تری بێگانەوە هەیە. ئەو منە كوردییە لەناو فەزایەكدایە ئەوی تری بێگانە دروستیكردوە و هەمیشە كار بۆ ئەوە دەكات، منە كوردییەكە نەتوانێت خۆی بناسێنێت. دەقەكە بە ئاگاییەوە ئەو منە كوردییە هوشیار دەكاتەوە لەو فەزا نادروستەی كە ئەوی تری بێگانە دروستیكردوە بێتە دەرەوە و، بەشوێن خۆیدا بگەڕێیت. بێگومان گەڕان بۆ منە كوردییەكە، لای دەقەكە لەناو خودی باڵادایە و، ئەو خودە باڵایە حەقیقەتێك و هێزێك و وزەیەك دەدات بەو منە كوردییە، تا سەرلەنوێ‌ خۆی هەڵبچنێتەوە و، خۆی بدۆزێتەوە. جیهانی فیتنە جیهانێكە هیچ منێك ناتوانێت لەناو ئەو جیهانەدا من بێت، هەمیشە جەماوەریی_بوون، شوێنی من بوون دەگرێتەوە. جیهانی فیتنە جیهانێكە من دروستیناكات و گشت دروستیدەكات. ئەم گشتە بۆیە لەم جۆرە فەزایانە دروستدەكات، تا هیچ منێكی كوردی دروست نەبێت ببێتە مەترسیی بۆ ئەوی تری بێگانە. ئەركی كەشتییەوانیش لە دەقەكەدا، ئەركێكی ڕەدكراوەیە، ئەركێكە جیهانی فیتنەكە چەندە مەترسین لەسەر منە ونبووەكە، كەشتییەوانیش هێندە مەترسییە. دۆخی فیتنە بۆ ونبوونی من دروستكراوە، دەق وەك دەرگایەك لەو دۆخە ترسناكە تاك هوشیار دەكاتەوەو بانگێشتی سەر خوانی منی دەكات. جێهانە فیتنەكە گەمارۆ دراوە بە ئەوی تری بێگانە، ئەوی تری بێگانە دەیەوێت ئەم ئاڵۆزییە دروستبكات، تا منی كوردی لەو ئالۆزییەدا نەپەرژێتە سەر خۆناسینی و، لە ڕێگەی ئەو دونیا ئالۆِزەوە خۆی فەرامۆشبكات. هەر خۆ فەرامۆشكردنێكی و هەر خۆ لەبیركردن و پشتكردنێك لە خودناسینی، بەرگرییەكە لەو جیهانە فیتنەیەی ئەوی تری بێگانە دروستیكردوە و كردویەتی بە فەزای ژیانی گشتی. بە پێچەوانەشەوە، دۆزینەوەی خود، دەركردنی جیهانی فیتنە و پاككردنەوەی فەزا گشتییەكەیە لە شێواوی بوون. 
"بێكەس منم، كەسێك لە زوبانم بگا نییە... هەمدەم خودا نەناسن و دەم پڕ لە یاخودا.(4)" 
جەوهەری فرە سیمایەكە لەم بەشەی دەقەكەدا ڕووندەبێتەوە. لەسەرەتاوە هوشیاریی دەدرێت بەتاك تا لەو فەزایە خۆی ڕزگاربكات خودبوونی خۆی لێوندەكات. بەڵام لە بەشی دووهەمدا ئیدی فرە سیمایەكە وێنا دەكێشێت. بەر لەوەی بێینە سەر قسەكردن لەسەر فرەسیمایی لەم بەشەی دەقەكەدا. قسە لەسەر تاقانە بوون دەكەین. ئەو تاقانە بوونەی هیچ كات تاك بوونی خۆی لە گشتدا ونناكات. " پرسی تاقانە لە فیكری دۆڵۆز و فۆكۆ گرنگییەكی زۆری پێدەدەن. لە كۆمەڵگەی مۆدێرندا سوژە شوناسێكی ڕەقهەڵاتوی بەسەردا سەپێنرا. سوژە گۆڕا بۆ ئۆبژەی ئەبستمە. بەڵام پرسی تاقانەیی بەتەواوەتیی گرێدراوە بە پرسی ئازادییەوە. مرۆڤ بۆ ئەوەی مرۆڤی ئازاد و تاقانەیی بێت، دەبێت سوژەكەی نە گۆڕابێت بۆ ئەبستمە. دەبێت ئازادی وەك پێگەیەكی مێژوویی، تایبەت، دیاریكرا و بێهاوتا لەبەرچاو بگیرێت. ئازادی و تاقانەیی شتگەلێكی میتافیزیكی نین كە درابێت بە سوژە.(5) تاقانەیی دروستكردنی ڕووبەرێكی تایبەتە، لەو ڕووبەرە تایبەتەدا تاك فەزایەكی تایبەت و جیاواز دروستدەكات. خودی تاقانە خودێكە لە هەرشوێنێك دەركی بە ونبوونی خۆی كرد، لەو شوێنە دێتە دەرەوە و دەچێتەوە ناو ڕووبەرە تایبەتییەكەی خۆی بۆ ئەوەی بوونی نەبێتە نەبوو. تاقانەی بوون پرسێكە بەستراوە بە ئازادییە و هوشیارییەوە، ئازادیی بیركردنەوە و ئازادیی جوڵە و ئازادیی دونیابینی. ئازادییەكە ئەم ئازادییە لەناو گشتتدا واتایەكی دیكەی دەبێت و دادەماڵدرێت لە واتاراستەقینەكەی خۆی. سوژە بۆ ئەوەی نەبێتە ئەستمێكی ڕووت لەناو گشتدا، لە ڕووبەر خۆیدا تاقانەیی بوون هەڵدەبژێرێت و لەوێوە سەیری كۆی ئەو سوژانە دەكات، لەناو گشتدا بوون بە ئەبستمە. بێكەسبوونی دەق، كە هیچ كەسێك لە زمانی تێناگات، بێكەسبوونێكی تاقانەییە. بێكەسبوونێكە چەندین خوێندنەوە هەڵدەگرێت و هەریەك لە خوێندنەوەكانیش دەمانبەنەوە سەر هێڵێكی گشتیی كە هوشیاریی دەق و ئازادی دەق پیشانمان دەدەن. لەناو ڕووبەرە كۆمەڵایەتییەكەدا، ئەم بێكەسبوونە ئەو تاقانەیی بوونەیە، گشت بە مەترسیدەزانێت لەسەر ڕەنگی خۆی. لەدەرەوەی گشت بۆ خود دەگەڕێت و دەرەوە بوونەكەی دەیكاتە بێكەس_بووێك ئەوانی تری دەرەوەی خۆی نە لە دونیاكەی تێدەگەن، نە لەو زمانەی دونیای پێدەخوێنێتەوە. تاقانەبوون نایكاتە بكەرێك ناچار بە دەرەوە بێت، ناشیكاتە بكەرێك دونیاكەی خۆی تێكەڵ بە دونیای دەرەوەی خۆی بكات، لە گۆشەی تاقانە بوونەوە نیگایەك لە ئەوی تری دەرەوە دەكات و، تێنەگەیشتنی ئەوی تری دەرەوە دەبێتە خەمێك بۆی. كاتێك دەرەوە یەك جۆر زمان، یەك جۆر دونیابینی، یەك جۆر فەزایان هەیە، ئیدی زمان و دونیای تاقانە دەبێتە زمان و دونیایەكی نەناسرا و نەزانراو. بەڵام ئەم نەناسراو نەزانراویی بوونە، نەبینینی ئەوی تری ناو فەزا گشتییەكەیە. نەبینینێك كە ئیدی ئەوەی ناو فەزا باوەكە، بۆ خود ناگەڕێت و هەموو خودێكی ڕاستەقینە بە نەناسراوی و تاقانەیی دەمێنێتەوە. نەیبنینێك فەزا گشتییەكە شێواویەك بەرێوەی دەبات، بۆ هەموو بكەرێكی هوشیار ئەو فەزا گشتییە نامۆ دەبێت و تاقانەیی بوونی دەردەخات. 

زیاتری نوسەر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations