مەسعود عەبدولخالق: نسكۆی كورد لە ئاشبەتاڵی 975 باشترو ئومێدەوارانەتر بوو تا نسكۆ لەدوای ڕیفراندۆم

02.11.2019

لڤین:

مەسعوود عەبدولخالق، نوسەرو ڕۆشنبیر، لە دیدارێکدا باس لەوە دەکات، نەوشیروان مستەفا لە بواری دەستپاكیی و قسەی دروست و بەڵێنی ڕاستدا لە مام جەلالیش جیاوازتر بوو، ئەو باس لەوەش دەکات، نەوشیروان مستەفا قسەی ناخ و زمانی یەك قسە بوو و كەسێكی دووڕوو نەبوو.
ئەو نوسەرە باس لەوەش دەکات كە چوومە ناوزەنگ بۆ شۆڕش، هێندە پۆخڵەوات و ناشیرینیی تێدا بوو، لەبەر عەیبەو قسەی خەڵكیش حەوت ساڵ مامەوەو ڕامكێشا. دەشڵێت نسكۆی كورد لە ئاشبەتاڵی 975 باشترو ئومێدەوارانەتر بوو تا نسكۆی كورد لەدوای ڕیفراندۆم.

لڤین: بۆچی زۆربەی سەرانی كوردو شۆڕشی كوردی تەسلیمی لە سەدا سەدی ئەو بیرە هێنراوانە بوون وەك ماركس و لینین و ماوتسیتۆنگ؟

 مەسعوود عەبدولخالق: دەردی كورد ئەوەیە كە لاساییكەرەوەیە، دەردێكە پێیدەگوترێت (تقسم الپقافی)، پێیوایە ئەو شتانەی لە دەرەوە بن و بیانی بن گرنگن، بۆیە دەبینیت لەناو بزووتنەوەی عەلمانی كوردیدا كەمتر ناوی شێخ سەعیدی پیران و شێخ سەعیدی نوورسی و شێخی نەهری و قازی محەمەد دەهێنن، تەنانەت ناوی فەیلەسووفانێكی وەك سەیفەدین ئامێدی و ئیبن شەمسەدینی شەهرەزووری ناهێنن، لە كاتێكدا ئیبن شەمسەدینی شەهرەزووری فەیلەسووفێكی زۆر زۆر گەورەیە، یا مەولەویی تاوەگۆزیی، كە بەڕاستیی فەیلەسووف بووە، ئەوانە ناویان هەر ناهێنرێت، بەڵام بڕۆ لێیانبپرسە ئەقوال و وتەكانی (هۆشیمینەو ترۆتسكی و ماركس و لینین) هەموویانیان لەبەرەو دەیڵێنەوە، ئەوەش جۆرێك لە نەقسی ڕۆشنبیرییە، پێیانوایە ڕۆشنبیریی ئەوەیە، كە تۆ ئەو ناوانە بزانیت و پێیان كاریگەر بیت، من هەر زوو هەستم بەوە كرد، هەر لە سەرەتاوە، كە چوومە ناو شۆڕش دیتم ئەو خەڵكەی ئێمە دەردێكی تووش بووە لاسایی دەرەوە دەكاتەوە بەبێ داهێنان (ئیبداع)، بەڵام لاساییكردنەوەكەشی سلبیی و خرابە، چۆن؟ تەنانەت لەلاساییكردنەوەكەیشی لاسایی بەشە خراب و سلبیییەكەی دەرەوە دەكاتەوە نەك ئیجابیی و باشییەكەی! بۆ نموونە شیوعیەت هەندێك لایەنی ئیجابییشی تێدا بوو، زۆر وڵات بەهۆی شیوعیەتەوە ڕزگاركرا، لینین و ستالین هەبوون، خرۆشۆف و ترۆتسكیی هەبوون، هۆشیمینەو تۆخین هەبوون، هەندێكی ئەوانە زۆر باش بوون، ئەمانەی خۆمان دەچوون كامیان زۆر توندو خراب و پیاوكوژە ئەوەیان دەهێنا، زۆر سەرسام بوون بەو، وانەی ئەویان دەخوێند، كتێبی ئەویان چاپدەكرد، بۆیە دەبینی ماركسییەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان سەرسام بوون بە هۆشیمینەو ڤێتنەو سەرۆكەكەی كەمبۆدیا، كە دوو ملیۆن مرۆڤی كوشت بەناوی جێبەجێكردنی شیوعیەت و ستالین و ماوتسیتۆنگەوە، بەڕاستیی ئەوانە زۆر پیاوكوژ بوون، لە كاتێكیشدا ئەو فیكرانەیان هێنا، كە لە جیهاندا هەرەسیانهێنابوو و بەرەو كۆتایی دەچوون، وەكو ئێستا! لە كاتی ئێستادا كتێبی داروین، كە 155 ساڵ بەر لە ئێستا نوسراوە، ئێستا وەریدەگێڕنە سەر كوردیی لە كاتێكدا لە جیهاندا ئێستا باوی نەماوە، ئەو كاتیش وابوو، ئەو كاتەی لە كوردستان گەرمەی ماركسیەت بوو و لەسەر ماركسیەت بەشەڕدەهاتن و یەكتریان دەكوشت، ماركسیەت هەرەسی هێنابوو! شەڕەكەیش چۆن بوو؟ دەیانگوت ئەوە باڵی (ترۆتسكی) ە ئەوەش باڵی (ستالین) ە. 

با شتێكتان بۆ بگێڕمەوە زۆر گرنگە، بەیانییەكیان هەستاینەوە دەبینین یەكێك خۆی كوشتووە (ئینتحار) لە شاخ و لەناو شۆڕشدا، كوردی سەروو بوو، پرسیمان ئەوە چی بووەو چییە؟ گوتیان: ئەوە سەرۆكی حیزبەكەی ئافرەتە (ناوی ناهێنم)، بە خۆیان باڵی ستالینین، ئەو ئافرەتە شووی بە یەكێك كردووە كە لە باڵی ترۆتسكیە! ئەوە لەداخی ئەو شوورەییە خۆی لەسێدارە داوە، سەیری باروودۆخی كورد! ترۆتسكی لەكوێ و ستالین لەكوێ؟!! 

پێموانییە لەڕۆژی قیامەتدا كەسێك هەبێت لە نەوشیروان مستەفا پاكتر بێت لە بواری حەرام_نەخواردندا

بۆ نموونە شەڕی براكوژییەكان لە كوردستان یەكتریان تۆمەتبار دەكرد لەسەر ئەو باڵ و فیكرە جیاوازانە، ئەوە لە كاتێكدا بوو، كە لە جیهاندا سەرەتای ڕمان و هەرەسهێنانی شیوعیەت بوو، كابرایەك لە پۆڵۆنیا سەرۆكی سەندیكا بوو، بزووتنەوەو ڕاپەڕینێكی بەرپا كرد گوتی: شیوعیەتمان هەر ناوێت! لیغڤاوەنسەی ناو بوو دواتریش بووە سەرۆكی ئەو وڵاتە، مینش هەمیشە بە سەرانی شۆڕشم دەگوت: ئێوە ئاگاتان لە وردەكاریی جیهان نییە، هەمیشەش گلەییان لە من دەكرد، كە چۆن تۆ بڕوانامەیەكی بەرزت هەیە كەچی شارەزای ماركس و ماركسییەت نیت؟! منیش دەمگوت: كاكە وەڵا ئێوە ئاگاتان لە زانست نییە، ئێستا زانستی كیمیا، فیزیا، گەردوون، بایۆلۆژیی نییە، هەمووی گۆڕاوە، ئەو زانیارییانەی ئێوەش هەمووی زانیاریی كلاسیكییە، تا ئەو دەمەش زۆربەی ڕۆشنبیری كورد زانیارییەكانی هیی سەرەتای سەدەی بیست بوو، زانیاریی نوێی نەبوو، هیچ زانیارییەكی سەدەی بیست و یەكەمی پێ نەبوو. نموونەیەكی كۆتایی دەهێنمەوە لەبارەی لاساییكردنەوەی كوێرانەوە، لە كوردستان ڕۆژنامەیەك دەردەچوو بەناوی (یەكسانیی) ەوە، كۆمەڵێك ئافرەت لەكوردستان دەریاندەكرد، سەیردەكەم كتومت لاسایی ڕۆژنامەیەكی ئەڵمانیی دەكەنەوە بەناوی (گڵایشخاین) ەوە، بە هەمان شێوە ئافرەتانی ئەڵمانیاش بۆ یەكسانیی دەریاندەكرد، بەڵام ئەوان دوای 27 ساڵ شكستیانهێنا، بەڵام كێشەكە ئەوە بوو كە لاساییكردنەوەی ئافرەتەكانی ئێمە هیی 130 ساڵ بەر لەو كاتە بوو، واتە ئەو ڕۆژنامە ئەڵمانییە 130 ساڵ بەر لەو كاتەدا دەرچووبوو، بۆیە من هەمیشە لە خوێندنەوە خۆم تەسلیمی هیچ نوسەرو كتێبێك ناكەم مەگەر لەسەر حەق بێت، لەگەڵ ئەوەشدا لەناو شۆڕشدا كۆمەڵێك خەڵكی ڕۆشنبیری چاك دروستبووبوون، كە (نا_ماركسیی) بوون، ئەوانەی كاتی خۆی دروشمی دۆستایەتیی پرۆلیتاریای هەڵگرتبوو و بە دیدی خۆی كار بۆ نەهێشتنی ستەمی سەری دەكا، ئێستا خۆی پرۆلیتار دەچەوسێنێتەوەو خۆشی لەسەر حسابی ئەوان دەوڵەمەندكردووە، تەنانەت ڕقیشی لە هیچ سەرمایەدارێكی جیهان نییە، بە حسابی كاتی خۆشی دژی سەرمایەداریی بوون.

لڤین: باست لە شكاندنی شكۆی مرۆڤی كورد كرد، ئایا جیاوازیی ئەو دوو شكۆشكاندنەی دوای ڕیفراندۆم و ئاشبەتاڵی 1975 لە چیدایە؟ 

مەسعوود عەبدولخالق: ئەوەی من دەیبینم بە جۆرێكی دیكەیە، ئەوەی ساڵی 975 ناچاریی بوو، موئامەرەی دەولیی بوو، سەركردایەتیی شۆڕشی كورد هیچ چارەسەرێكی لەبەردەمدا نەمابوو، ئەوەی ئەو كاتە لە هیی ڕیفراندۆم باشتر بوو، دوای ئەوە لە پێناوی دزیی و گەندەڵیی نەبوو، وەزعی نێودەوڵەتیی ئەوكاتیش زۆر جیاوازتر بوو، ئەو كاتە سەردەمی جەنگی سارد بوو، كورد تێیدا بووبووە بەشێكی بچووك، نە شەرق نە غەرب پشتیوانی نەدەكرد، بزووتنەوەی كوردی لە باروودۆخێكی زۆر خرابدا بوو، بۆیە كە شكستدەهێنێت لەو كاتەدا هیچ چارەسەرێكی نییە، كۆتاییەكەیشی بەوە نەهات، كە بڵێی سەركردایەتیی كورد لە كۆتاییدا كۆمەڵێك پارەی زۆری دەستكەوت و هەڵهات و ڕۆیشت، یەكێك لە نیشانەكانی ئەوەی، كە خەڵك هەر لەگەڵ شۆڕش مابوو ئەوە بوو، كە شكستیشیهێنا هەموو خەڵك لەگەڵ سەركردایەتیی شۆڕش ڕۆیشت، بۆیە ئێمە دەكرێت هەندێ پاساو هەن بۆی بهێنینەوە، بەڵام ئێستا لەدوای ڕیفراندۆم كورد زۆر ناشیرین بوو، لە پەیوەندیی نێودەوڵەتیدا شتێك هەیە پێیدەگوترێت چۆن شكۆی میللەتێك دەشكێت؟ تۆ بچیت عینادیی لەگەڵ دۆستان بكەیت، تەنازولیش لە بۆ ناحەزان بكەیت! لەدوای ڕیفراندۆم كتومت ئەوە ڕوویدا، ڕێكەوتنێكی زۆر هەبوو لەگەڵ هەموو دۆستانیان لە تەواوی دونیادا گوتیان نایكەین، زۆربەی برادەرەكانم زۆریان پێناخۆش بوو، كە من دەمگوت بزووتنەوەی كوردیی و ڕیفراندۆم شكستدەهێنن، چونكە هەموومان دەمانزانی ئەو پرۆسەیە شكستدەهێنێت، بەڵام بەگوێی كەسیان نەكرد، بەڵام لە هەمووی گرنگتر شتێكە، ئەوەی، كە ڕیفراندۆمی سووتاند نە 16ی ئۆكتۆبەرە، نە موئامەرەی فڵان دەوڵەتە، ئەو دەستەڵاتە كوردییە بە خۆی بوو، ئەویش كاتێك، كە دادگای فیدرالیی چوار ماددە دەردەكات و ئەمانیش دەچن ئیمزای لەسەر دەكەن، زۆر تەنازولێكی گەورە بوو، ئەوە ڕیفراندۆمی سووتاند، نەك ڕیفراندۆمی هەڵوەشاندەوە، چونكە هەڵوەشاندنەوە بڕێك باشترە، سووتاندی! بۆیە هیچ ئەمەلێك نەما. لە داهاتووش ئەگەر نەوەی ئێمە بچێت ڕیفراندۆم بكات، بەپێی ئەو تەنازولەی، كە سەركردایەتیی كورد بۆ دادگای فیدراڵیی كردی، ئەو هەلەی داهاتووشی سووتاندووە. 

نەوشیروان مستەفا لە بواری دەستپاكیی و قسەی دروست و بەڵێنی ڕاستدا لە مام جەلالیش جیاوازتر بوو

لڤین: بۆچی ئەو ئاینەی، كە زانایانی كورد گەشەیانپێداوە، بۆچی زاڵ نەبووە بەسەر كۆمەڵگەی كوردیداو كورد نەیتوانیوە ئەوە بكاتە ئاینی فەرمیی خۆی؟ 

مەسعوود عەبدولخالق: ئەگەر تیشكۆ/فۆكەس بخەینە سەر ئیسلامییەكانی كورد، ئەوا بەشی هەرە زۆری كاریگەرە یا دەیەوێت ئاڕاستەی عەرەبیی هەبێت، یا خۆی بە بچووكتر دەزانێت لە عەرەب، وا دەزانێت دەبێت ئاین لە ڕێی عەقڵی عەرەبییەوە وەربگیرێت، لە كاتێكدا عەقڵی عەرەبیش لە ئەزمەدایە، وا دەزانێت ئاین لە پێناو عەرەبدا هاتووە، تەنانەت كتێبی زانایانی عەرەب هەیە دەڵێت: "هەموو جیهان قەرزاری مەیە، مێژوو قەرزارمانە، ئێرە زەوی پێغەمبەرانە، هەمووكەس پێویستی بە عەرەبە"، تەنانەت لە بڕگەیەكی كتێبەكەشیدا دەڵێت "تەنانەت خوداش پێویستی بە عەرەبە"، تەنانەت زانایانی گەورەی وەك دكتۆر یوسف قەرزاوییش چەمك و زاراوەی زۆر ڕەگەزپەرستانە لەپێناو عەرەبدا بەكاردەهێنن (ئوممەی عەرەبیی ئیسلامیی)، لە كاتێكدا ئەو چەمكە هیچ ئەسڵ و بنەمایەكی نییە، عەرەب كەی ئوممەیە؟! ئوممەت تەنها ئوممەتی ئاینە، لە كاتێكدا مێژوویەكی پڕ لە خیانەتیان هەیە، تەنانەت لەناو دەوڵەتی عوسمانییشدا گەورەترین خیانەت عەرەب كردی، فەلەستین عەرەب بۆ خۆی دۆڕاندی، ئەوە قسەی من نییە، دەیەها بەڵگەو ڕێكەوتنی ژێر بەژێر هەن، ئەو كاتەی، كە ئەوان خیانەتیان لە عوسمانیی كردو فەلەستینیان دۆڕاند، كورد دەچێت لە شوعەیبە دژی ئینگلیز دەجەنگێت لەبەر عوسمانلییەكان، دەشڵێن بزووتنەوەی كورد خائینە، كەچی لەو هەموو مەلەفدارەی، كە هەبوو یەك مەلەفداری كوردی تێدا نەبوو، كوردێكی تێدا نەبوو مەلەفی هەبووبێت لەگەڵ بەریتانیاو زێڕو پارەی پێ وەرگرتبێت، لە كاتێكدا لیستێك بڵاوكرایەوە، كە (52) شێخ و كەسایەتیی عەرەبی ناوی تێیدا هەبوو، كە پارەو زێڕیان لە ئینگلیز وەرگرتووە، مەبەستم ئەوە بوو، كە ئیسلامیی ئەمڕۆی كوردیی كاریگەرە بە ئەقڵی عەرەبیی، ئاساییە لێیوەربگریت، بەڵام تەسلیمی مەبە، ئێستا بڕۆ ناو ئەدەبیاتی ئیسلامییەكانی كوردستان ئەوەندەی ناوی فڵانی ئیبنی فڵانی عەرەبیی هەیە، ناوی شێخ سەعیدی نوورسیی و شێخی پیران و مەلای گەورەو سوبحانیی و مودەڕیس ناهێنرێت، زۆر بە دەگمەن نەبێت. بڕۆ كتێبخانەكانیان بگەڕێ، زۆربەی نوسراوەكانیان هیی عەرەبەكانە، زۆر بە دەگمەن كتێبێكی (سەیفەدین ئامێدیی) تێدایە، لە كاتێكدا (سەیفەدین ئامێدیی) لە ئاستی (ئەرەستۆ) دایە، چونكە كوردە هەر ناویناهێنن، پێدەچێت هەر ناویشی نەبیستبێت، لە كاتێكدا پێنج كتێبی زۆر بەهێزیشی هەیە، یا ئەو بۆچوونانەی مەلای گەورە، بە درێژایی تەمەنم ئەوەندەی كتێبم خوێندووەتەوە، لەنوسەرە عەرەب و موسڵمان و تەنانەت ئەورووپییەكانیش كەس وەك (مەولەویی تاوگۆزیی) نەیتوانیوە بە دەقیق و جوانترین شێوە وەسفی خودا بكات، هەر چۆنێك بە خەیاڵتدا دێت، بە چ شێوەیەك وەسفیدەكەیت، بە چ ئاڕاستەیەك تۆ دەیبینیت، خودا ئەوەیە كە وا نییە، كەچی هیچ شتێكم نەدیتووە وەك ئەوەی، كە مەولەوی باسیدەكات.

لەگەڵ لاوازبوونی ئایدلۆژیا لەناو ڕیزەكانی كۆمەڵەی ڕەنجدەران شۆڕش بەرەو فەسادو گەندەڵیی چوو

لڤین: سەرەتای تێكەڵبوونت بە كاری سیاسیی و نەتەوەیی كەی و چۆن بوو؟

مەسعوود عەبدولخالق: بێگومان هەستی نەتەوەیی و نیشتمانیی بە دەستی خۆت نییە، چونكە ساڵی 1963 كە من تەمەنم 5 ساڵان بوو عەرەب هاتن ناوچەی ئێمەیان هەموو تاڵانكردو سووتاندیان و ناویان لێنا (ساری نەهیبە)، ماڵ و سامانی ئێمەیان هەموو برد، بەبێ ئەوەی هیچ شتێكیش هەبێت، منیش وەك منداڵێك لە دایك و باوكم دەپرسی ئەوە لەبەرچی وامان لێدەكەن؟ دەڵێن: لەبەر ئەوەی، كە كوردین، منیش وەك منداڵێك ڕاستەوخۆ كاردانەوەم دەبێت. بەڵام وەك خۆم هیچ كاتێك نەچوومەتە ناو حیزب، چوومەتە ناو شۆڕش، بەڵام حیزب نا، زۆرجار مامۆستاو برادەرانم پێمدەڵێن تۆ سیاسەتمەدارو سیاسیت و لەبارەی سیاسەتەوە دەدوێیت، بەڵام خۆ ناكرێت هەمیشە بۆ ئەوانی ڕوونبكەمەوە، سیاسیی ئەوانەن لەناو حیزبێكدا بن، بەڵام هیی من سیاسیی نییە، چونكە من لە ژیانمدا بەڵێنێكم بەخودا داوە، كە هیچ كات لە پەنا ستەمدا نەبم، ئەوەی، كە دژی نەتەوەیی لەسەر كورد كراوە من هەمیشە دژی بووم، كە دەستەڵاتی كوردیی ستەم لە خەڵكی خۆمان دەكات من دژی وەستاوم، كەچی خەڵكێكی وا هەیە نەشارەزا دەڵێن تۆ هەر دەمێكی لەسەر لایەنێكی و لە ئاوازێك دەخوێنیت، ئێ ڕاستیش دەكات، هەر كاتەی لایەنێك ستەم دەكات، تۆ دەبێت لای ستەملێكراو بیت، زۆرجار پێمدەڵێن تۆ سەردەمێك یەكێتیی بوویت، بەڵام ئەوە شۆڕش بوو، حیزبی بەعسیش ستەمی لە كورد دەكرد من چوومەتە ناو ئەو شۆڕشەو پێویستیش بوو كە بیكەین، دوای ئەوە حیزبەكانی خۆمان ستەمیان لە یەكترو خەڵك كردووە، منیش هەمیشە گوتوومە دژی ستەمكارم و كێ ستەملێكراو بێت من دەچمە سەنگەری ئەوەوە، بۆیە هەر جارەی تۆ دەبێت ڕوو لە یەكێكیان بكەیت، چونكە تا سەر نە ستەملێكراو دەمێنێت، نە ستەمكاریش لەسەر ڕێڕەوی خۆیان! خەڵكێكی زۆر پێمدەڵێن وەڵا سەرمان لێتدەرناچێت، ڕاستدەكەن لێمتێناگەن، چونكە لە ئەسڵ و جەوهەری ئاین تێنەگەشتووە. منیش بۆ ئەو مەبەستە ساڵی 1980 چوومە ناو شۆڕشی كوردەوە، كە ئەو كاتە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان پێشڕەوایەتیی دەكرد، من ئەو كاتە ڕاگەیاندنكار نەبووم و وەك پێشمەرگە چوومە ناویەوەو چەكمان هەڵگرت و دژی بەعس وەستاینەوە، من و مامۆستا جەلال جەوهەر (ئەندامی مەكتەبی سیاسیی ئەوساو ئەندامی خانەی ڕاپەڕاندنی ئێستای گۆڕان) پێكەوە چووین، بەبیرمدێت لە هەولێر سواری ئۆتۆمبێلێك بووین و چووینە قەڵادزێ، ئەو كاتەش دەستی ڕێكخستن لەوێ بەهێز بوو، لەوێ لەڕێی قاچاخچییەوە چووینە قەڵاتووكان، شەوێك میوانی پیاوێك بووین ناوی (حەسەنی برایم شوان) بوو، ئێستایش ماوە، بۆ ڕۆژی دوهەم بەرەو ناوزەنگ بەڕێكەوتین و گەیشتینە ئەوێ.

پێموایە یەكەمجار گەندەڵیی یەكێتیی نیشتمانیی دەستیپێكردو پاشتر حیزبەكانی تریش لاساییانكردەوە

لڤین: لە 1980 ەوە تا كەی لە شۆڕشدا مایتەوە؟

مەسعوود عەبدولخالق: تا ساڵی 1987، ئیدی وازمهێنا، چونكە ئەو بۆچوون و پێشبینییەی، كە ئێمە بۆ شۆڕش هەمانبوو، ئەوەی لە زانكۆو لە كایە كۆمەڵایەتییەكە لەبارەی شۆڕشەوە بۆمان باسدەكرا، كە بینیمان زۆر جیاوازو پێچەوانە بوو لەوێ، تیۆریی و نەزەرییەكە زۆر جوان بوو، بەڵام كردارو واقیعەكە زۆر ناشیرین بوو، تەنانەت ئەو حەوت ساڵە لەبەر عەیبەو قسەی خەڵكی ڕامانكێشا، ئەگینا ئەوە هیی ئەوە نەبوو بە شۆڕش ناویبێنیت.

لڤین: ئەی چی بوو؟

مەسعوود عەبدولخالق: زوڵم و زۆرو یەكتركوشتن، هیی واهەبوو چەكدارییەكەی لەوێ هەر میهنەو پیشە بوو، دوای ئەوە هێندە بە ڕق و قینەوە یەكتریان دەكوشت، كە زۆر ناخۆش و تەحەمول نەكراو بوو، دوای ئەوە ستەمكردن لە هاوڵاتیی سڤیل، لەگەڵ ئەوەیشدا خەڵكی زۆر جوامێرو قارەمانیشی تێدا بوو، وا دیار بوو شۆڕشەكەیش وەك مەبادیئـ نەبوو و باوەڕیان بە مەبدەئی شۆڕش نەبوو، ئێمە واماندەزانی لە كۆتاییدا شۆڕشەكە لە خزمەتی كوردە، بەڵام وانەبوو، ئەوەی كە ئێستا خەڵك لەبارەی ئەو شۆڕشەوە تێیگەیشتووە ئەوكاتیش هەر ئەو سەرنج و تێگەیشتنە هەبوو.

لڤین: پەشیمانیی لەو حەوت ساڵەی تەمەنت لەناو شۆڕشدا؟

مەسعوود عەبدولخالق: نا، پەشیمان نیم، بەڵام ئەگەر عەیبە نەبووایە لە سێ مانگی یەكەم زیاتر نەمدەكردو وازمدەهێنا یا شتێكی ترمان دەكرد، ئینجا ئێمە چاوەڕێی شتی ترمان دەكرد، باسی ئیسلامیەت هاتەگۆڕێ، كە ئێران شۆڕشی كرد بزووتنەوەكانی ئیسلامیی لە جیهاندا زۆر سەریانهەڵدا، كوردستانیش وەك بەشێك لە جیهان، ئینجا زۆر ناخۆشە بە خەڵكی بڵێیت حیزبی بەعس زۆر خرابەو شۆڕشی ئێمە زۆر مەردانەو چاكە، كەچی وا دەرنەچێت.

ئەوەی كاتی خۆی لە شۆڕشدا بانگەشەی دۆستایەتیی پرۆلیتاری دەكرد، ئێستا گەورەترین ستەم لە پرۆلیتار دەكات و بەسەر ئەویشەوە دەوڵەمەند بووە

لڤین: بۆچی یەكێتیی بەدەر لە نەیارە سەرسەختەكەی، كە بەعس بوو، بە گژ كوردەكانی (پارتی و جودو جوقدو بزووتنەوەی ئیسلامیی و دیموكرات و پەكەكەو پاسۆك و سۆشیالیست) یشدا چووەوە؟

مەسعوود عەبدولخالق: ئەوكاتە شەڕی براكوژیی نەبوو، گوێم لە ئەندام مەكتەب سیاسییە ماركسییەكان دەبوو بەگوێرەی لێكدانەوەی چینایەتیی باسی ئەوەیان دەكرد، كە فڵانە حیزبی نەیارمان تەمسیلی (بۆ نموونە) چینی بۆرژواز دەكات، ئەوی دیكەشیان تەمسیلی چینی وردە بۆرژوازی دەكات، ئەوان پێیانوابوو ئەوە ململانێیەكی چینایەتییەو نابێت چینایەتی بمێنێت، لەبەر ئەوە وەك سیغەیەكی قانوونیی و شۆڕشی ڕەواییان پێدابوو، كەس بۆی نەبوو بڵێت ئەوە شەڕی براكوژییە، بۆیە دەبینیت لەگەڵ هەموو لایەنەكان ئەو شەڕە كرا، بەڵام نەك هەر یەكێتیی، هەر حیزبێك بە ئێستایشەوە، كە دەستەڵات دەگرێتەدەست ئەو ئایەتە قورئانییە جێبەجێدەكات (كلا ان الانسان لیگغی)، بۆیە هەركەس هێزی لە خۆی بینی خێرا ستەم لەوانی دیكە دەكات، بۆیە دەبینیت سەركردایەتیی ئێستایش، كە هەن پەروەردەكراوی سەدەی بیستهەمن، كە پەروەردەیەكی شۆڕشی زۆر توند هەبوو لەو كاتەدا، بۆیە هەتا ئەو سەركردانە لە كوردستان هەبن و سەركردە بن باروودۆخی توندوتیژیش هەر دەمێنێت و لاناچێت. 

لڤین: لەبارەی ئاڵای شۆڕشەوە چی دەڵێیت و چەندە ئاگاداری ئەوە بوویت؟

مەسعوود عەبدولخالق: یەكێتیی ئەو تایبەتمەندییە ئیجابییەی هەبوو، كە ڕای جیاوازی قبووڵ بوو لەناو خۆیدا، بەڵام كە جودا دەبووەوە خێرا دەبووە شەڕ.

لڤین: بەڵام ئاڵای شۆڕش هێشتا ئاشكرا نەبووبوو.

مەسعوود عەبدولخالق: با جوودا بووبوونەوە، ڕاشیانگەیاند، بەدەر لەوان حیزبی سۆشیالیست لەناو یەكێتیی بۆچوونی جودایان هەبوو، بەڵام تا لەناو یەكێتیی بوون هیچ گرفتێكیان نەبوو، كە جوودا بوونەوە ئیدی بووە شەڕیان، ئاڵای شۆڕشیش وا بوو، ئاڵای شۆڕش بۆچوونێكی وایان هەبوو دەیانگوت چینی كرێكارانی عێراق هەموویان یەك چینن، كێشەی كرێكار چ لە سلێمانیی چ لە بەسرە بێ هەر یەك كێشەیە، لەبەر ئەوەش بوو ناویان لێنرا عێراقچیی، پێیان ناخۆش بوو باسی كوردستانچێتیی بكەی، ئەوانە لەسەر ئەو بنەمایە جیابوونەوە، یەكێك لەوانە هاتە لای من و گوتی: دەمانەوێت (حەربی تەحریر) دەستپێبكەین، دەیانگوت چین وایكردو ڤێتنام وایكرد، بەڵام لە كوردستان ئەوە نەدەكرا، ئەو كەسە دەیگوت: شار بە شار ئازاد دەكەین، دوا ئەوە پایتەخت بە پایتەخت هەمووی دەگرین، حیزبێك هەبوو ناوی (حزب التحریر العالم) بوو، ژمارەیان 3 كەس بوو، زۆرجار دەهاتنە لای ئێمە موناقەشەیان دەكردو دەیانگوت ئەگەر حیزبەكەمان دروستكرد دەبێت (واشنتۆن) یش ڕزگاربكەین، دوای ئەوە یەكێكیان شەهید بوو دوانیان مانەوە، بارەگایان لە كونە شاخێك بوو لە ناوزەنگ زۆر بە ناهەمواریی جێی خۆی كردبوویەوە لەو شاخە، باوەڕیشی وابوو، كە هەموو جیهانی پێ ڕزگار دەكرێت، بۆیە لە سەردەمێكی زۆر خەیاڵاویی دەژیاین، باوەڕ بكەن ئەو پیاوە گەورە گەورانەم دەدی بەو خەیاڵەوە بیریاندەكردەوە دڵم پێیان دەسوتا. 

نەوشیروان مستەفام بۆ یەكەمجار بینی قوڕكاریی دەكردو خانووی دروستدەكرد

لڤین: بینینی خودی نەوشیروان مستەفا لە ناوزەنگ چۆن و كەی بوو؟

مەسعوود عەبدولخالق: ڕۆژی یەكهەم، كە بینیم چاوەڕێم نەدەكرد ئەو پیاوە نەوشیروان مستەفا بێت، قوڕكاریی دەكردو خانووی دروستدەكرد، ناویشی زۆر ڕۆشتبوو، بەڵام ناوی بە ڕەنگی نەدەچوو، لە ژیانمدا دوو كەس بەخوێندنەوەو سەرنجدان لە ناوەكانیان بە هەڵە چووبووم بۆ جەستەو كەسایەتییان، ئەوانیش كاك نەوشیروان و مامۆستا عەلی باپیر بوون، بۆ كاك نەوشیروان پێموابوو پیاوێكی قەڵەوی گەورەی كەشخەی چاوشینە، پاكوخاوێنە، منیش، كە چووم پیاوێكیان پێنیشاندام خەریكی قوڕكاریی بوو و خانووی دروستدەكرد لەگەڵ پێشمەرگەكان، گوتیان ئەوە كاك نەوشیروانە. كاك نەوشیروان بە گشتییەكەی وابوو پیاوێكی تەبیعەت خۆش و زۆر كۆمەڵایەتیی نەبوو، بەڵام زۆر پاك بوو، ئەو پەروەردەیەی كۆمەڵەی ڕەنجدەران، كە بەو پاكییەی هات پێدەچێت كاریگەریی كاك نەوشیروان بووبێت، نەمزانیوەو گومانم نییە لە ژیانیدا درۆیەكی كردبێت، پێچەوانەو خیلافی بەڵێنێكی خۆی جووڵابێتەوە، لەگەڵ ئەوەیشدا سیاسەتمەداری كورد ئەو سێ سیفەتە ناشیرینەی تێدان، كە قسەدەكات درۆدەكات، كە بەڵێندەدات نایباتەسەر، كە ئەمانەتی دەكەوێتە دەست خیانەتی لێدەكات، بەڵام نەوشیروان مستەفا لەو سێ بوارەدا پاك بوو و یەك دانەیانی تێدا نەبوو، تەنانەت لەو بوارانەیشدا لەگەڵ مام جەلال زۆر جیاواز بوو، مام جەلال تا بڵێیت لە بواری ستراتیژیی و نێودەوڵەتییدا پێشكەوتووبوو، پێموانییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا پیاوێكی هاوشێوەی ئەو هەبێت لە دیپلۆماسیی و تەقدیری حەدەس و لایەنی كۆمەڵایەتیی و زمانزانین، بەڵام لەگەڵ كاك نەوشیروان لێكجودا بوون، مام جەلال سیاسەتی دەكرد، بە واتای (بۆ گەیشتن بە ئامانج هەموو شێوازێكی كار ڕەوایە) دەجووڵایەوە، بەڵام نەوشیروان مستەفا زۆر جودا بوو، ئەگەر بیگوتبا دوژمنتم ئیدی دەیگوت، قسەكەی لە ناخیدا چۆن بوو بە كردەوەو ڕوواڵەتیش هەروا بوو، تەنانەت لە نوسینەكانیشیدا هەروابوو، قەناعەتم نییە لە ژیانیدا پێنج دیناری حەرامی كەسێكی خواردبێت، پێموایە لەو كوردستانە هیچ كەسێك لەو پاكتر دەرنەچێت لە ڕۆژی قیامەتدا لە بواری حەرام نەخواردندا. 

لڤین: دوای ڕاپەڕین زۆربەی زۆری هاوسەنگەرو هاوڕێكانی نەوشیروان مستەفا دەبنە بزنسمان و سەرمایەدارو ستەمكار، بۆچی نەوشیروان مستەفا هەروەك خۆی مایەوە؟

مەسعوود عەبدولخالق: بێگومان كە دەچیتە ناو شۆڕش هەندێ دیاردەی سادە هەست پێدەكەیت، بۆ نموونە ئێمە چووینە ناو شۆڕش دەمانبینی هەر سەركردەیەكی پرۆلیتاریا دەمانچەیەكی بەستووەو پاسەوانێك لەدووی دەڕوا، هەفتەی ڕۆژێك برنج و شلە هەبوو بۆ كۆی گشتی خەڵك، كەچی ئەندام مەكتەب سیاسییەكانی پرۆلیتار هەموو ڕۆژێك برنج و شلەیان دەخوارد، شتی تایبەتیان بۆ دەهات لە دەرەوە، دوای ئەوە شەڕی بێتواتە هاتە پێشەوە كە دەستكەوتی تێدا بوو، هەستمانكرد خاوەندارێتیی تایبەت دروستدەبێت بۆ ئەو سەركردانە، پێش ڕێكەوتنی 1983 خەڵكێك تەسلیم بووەوە بە ڕژێم و ژمارەی چەكیش زیادیكرد، هەستمانكرد زۆربەی زۆری سەركردەكان دەستیان بە چەك_فرۆشتن كرد، بەبیانووی ئەوەی چۆن بارەگا بەڕێوەبەرین و مووچە نییە. تەنانەت لەدوای ڕێكەوتنی 1983 پارەیەكی زۆر هات و وەك مووچەی ئێستا دابەشكرا بەسەر چەند كەسێكی هەلپەرست و لە پێشینە، بۆیە جڵەوی شۆڕش بەربوو و شۆڕش بەرەو تێكچوون هەنگاوینا، ڕاستە نەوشیروان مستەفا هەوڵێكی زۆری دا، بەڵام شەپۆلی تێكچوونەكە زۆرتربوو، تەنانەت تا ئەوكاتەیش، كە ئایدیۆلۆژیا هەبوو باشتر بوو، لەگەڵ لاوازبوونی ئایدیۆلۆژیا بزووتنەوەی كوردیی یەكجاریی بەرەو فەسادو گەندەڵیی چوو، لەبەر ئەوە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانیش پێشەنگ و پێشڕەوی ئەوان بوو، ئەوانی تر لاسایی یەكێتییان دەكردەوە، هەم لە ئیشی باش هەم لە ئیشی خراب یەكێتی پێشڕەو بوو، من پێموایە گەندەڵییەكەش لەلای ئەوانەوە دەستیپێكردو دواتر حیزبەكانی تریش لاسایی ئەویان كردەوەو فێر بوون.

3940 جار بینراوە

زیاتر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations