سوپای عێراق داپڵۆسێنەر بۆ گەلەکەی و شکست بۆدووژمنەکان

31.07.2019

لڤین: بڕواکەمال 

لەهەموو وڵاتێک سوپاو دەزگای ئەمنی دوو کاری هەیە، ئەویش یەکەم ئەمنیەتی وڵات بپارێزێ لەهەموو شەڕێکی نەخوازراوی وڵاتانی دەرەکی دووەم سوپا ئیشی ئەوەیە کە لەناو وڵاتدا ئەمنیەت بپارێزێت و خەڵکەکەی بپارێزێ، بەڵام ئەمە لەعێراق زۆر پێچەوانەیە بە درێژاری مێژوو لەعێراق سوپای عیراق نەبۆتە خۆشبەختی و ئارامی بۆعێراقیەکان بەڵکو بەپێچەوانەوە سوپایەک بوە بۆ هێزی دەرەکی شکتی هێناوە و بۆ ناوخۆی داپڵۆسێنەری پێکهاتەکانی عێراق بوە، هیچ کاتێک ئەو سوپایە نەبوە کە پێکهاتەکانی عێراق شانازی پێوەبکەن .

هۆکاری چی بوو سوپای عێراق دروست بوو؟

لەدوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانی و هەژموون و هەیمەنەی عێراق کەوتە دەستی بەریتانیەکانەوە، لەساڵی ١٩٢٠ بەریتانیا عێراقی وەک وڵاتێک ناساندو مەلیک فەیسەڵی وەک سەرۆکی ئەو وڵاتە دانا، لەوکاتەدا بەرتیانیەکان لەڕووی ئەمنیەوە عێراقیان بەڕێوە دەبرد، بۆیە بەرتیانیا هەستی بەوەکرد کە عێراق بەوشێوازە بڕوا وڵاتێکی ڕووکەشی دەبێت و دەسەڵاتەکانی مەلیکیش هیچ بایەخێکی نابێ بۆیە سوپای دامەزراند، هۆکارێکی تر کە بەریتانیا مەترسی هەبو ئەویش ئەوەبو کە لە باشووری عێراق کوردەکان بەسەرۆکایەتی شێخ مەحمود و چەند خێڵێک سەرۆکایەتی جوڵاندنەوە کوردیان دەکرد هەرلەبەر ئەم هۆکارانەبوو کە سوپای عێراق لەکانونی شوباتی ساڵی ١٩٢١ دروست بوو وە بارەگاکەشی لە بەغداد دانرا .

بەدرێژاری مێژوو ئەوەی لەعێراق دەسەڵاتی سەربازی گرتبێتەدەست ئەوە کودەتای کردوە بەسەر ئەو دەسەڵاتە.


لە ١٩٣٦ یەكەم هەوڵی كودەتا لە مێژووی سوپای عێراقدا تۆماركرا، بەڵام هەوڵەكە بەیارمەتی ئینگلیزەكان كۆتایی پێهێندرا، پێنج ساڵ دواتر رەشید عالی گەیلانی، كە ئەفسەرێكی پلەباڵای سوپای عێراق بوو بە هەمان شێوە شۆڕشێكی لە نێو سوپای عێراقدا لە دژی ئینگلیزەكانی بەرپاكرد، لەكاتێكدا جیهان لە نێو رووداوە گەرمەكانی جەنگی دووەمی جیهانیدا دەكوڵا، هەوڵەكە دەسەڵاتی مەلیكی كەمكردەوە، بەڵام نەیتوانی كۆتایی بەسیستمی پادشای بهێنێت.

كاریگەرترین كودەتا، یان ئەوەی بەشێك لە عێراقییەكان بە شۆڕشی ناودەبەن، لە ساڵی ١٩٥٨ و بە دیاریكراوی لە بەرەبەیانی رۆژی ١٤ تەمموزدا روویدا و تێیدا عەبدولكەریم قاسم دەسەڵاتی گرتەدەست و كۆتایی بەدەسەڵاتی پادشای هات و مەلیك فەیسەڵی دووەم كوژرا.

دەسەڵاتەكەی قاسم تەنها پێنج ساڵی خایاند و لە ساڵی ١٩٦٣، عەبدولسەلام عارف كودەتای بەسەر عەبدولكەریم قاسمدا كرد و كوشتی و ئیتر لەو كاتەوە دەسەڵاتی بەعس دەستی پێكرد.

پەیوەندی ئەفسەرە بەعسییەكان زۆری نەخایاند و سێ‌ ساڵ دواتر كودەتای دووەمی بەعسییەكان دەستیپێكرد و مەبەستیان دروخستنەوەی بنەماڵەی عارفییەكان بوو لە دەسەڵاتدا، بەڵام سەركەوتوو نەبوو، ساڵی ١٩٦٨ بەعسییەكان كۆدەتایەكی تریان ئەنجامدا و دەسەڵاتی تەواویان گرتەدەست و ئەحمەد حەسەن بەكر وەك سەرۆك كۆمار دەستنیشانكرا و سەدام حسێن وەك جێگری سەرۆك و بۆ ماوەیەكی زیاتر عێراق لە ئارامیدا مایەوە و نزیكەی ١١ ساڵ عێراق لە رووی سەربازی، ئابوری و سیاسییەوە پێشكەوتنی گەورەی تۆماركرد، سەردەمی دەسەڵاتی ئەحمەد حەسەن بەكر، بە سەردەمی زێرێنی عێراق دادەنرێت، لە ساڵی ١٩٧٢دا نەوتی وڵات خۆماڵی كرا و دەزگاكانی، تەندروستی، پەروەرد، خوێندنی باڵا، خزمەتگوزارییە گشتییەكان، ئەمنییەتی هاوڵاتیان زیاتر بوون و هەناردەی نەوتی عێراقیش زیادكرا.
دوای ١١ ساڵ سەدام حسێن دواین كودەتای بەسەر هاورێكەیدا تۆماركرد و لە ساڵی ١٩٧٩ دا ناچاریكرد واز لە دەسەڵات بهێنێت، هاتنی سەدام بۆ لوتكەی دەسەڵات.

شکستەکانی سوپای عێراق لەبەرامبەر هێزەکانی داگیرکاراندا 

هەروەکو باسم کرد کە بەدرێژای مێژووی سوپای عێراق بەرامبەر هێزە دەرەکیەکان شکستی هێناوە لەوانەش یەکەم شکستی سوپای عێراق دەگەڕێتەوە ساڵی ١٩٤١ لەبەرامبەر بەرتیانیا کەشکستی هێنا، دووم شکست سوپای عێراق لەبەرامبەر هێزی دەرەکی شکستی هێناوە، ساڵی ١٩٤٨ بۆ ساڵی ١٩٧٣ بەژداری شەری ئیسرائیلی کرد بەلام لەهەردوو شەڕەکەدا سوپای عێراق شکتی هێنا، لە جەنگی خوێناوی هەشت ساڵەی عێراق و ئێران بەهەمان شێوە سوپای عێراق شکستی هێنا، ساڵی ١٩٩٠ لەپەلاماردانی کوەیت سوپای عێراق شکستی هێنالەدوای ڕووخانی ڕژێنی بەعس  ساڵی ٢٠١٤ لەپەلاماردانی ڕێکخراوی تیرۆرستی داعش نەیتوانی بەرگیربکات و شاری موسڵ لەلایەن هێزەکانی سوپای عێراق چۆڵ کراو داعش دەستی بەسەرداگرت.

سوپای عێراق دژی کورد 
یەکێک لەقسەکانی مەلیک فەیسەڵ وتی کە دەبێت سوپایەک دروست بکەین کە لەیەک کاتدا شەری دوو جەبهە بکات و یەکەم چالاکی سوپای ئیمام موسای کازمی هێرشی کردە سەرکوردەکان و پەلاماری سلێمانی دا لەسەردەمی شێخ مەحمود لەدوای ئەوە شۆرشی ئەیلول و پاش نەمانی شۆرشی ئەیلول لەدوای شۆرشی ئەیلول شاڵاوی ئەنفال و کیمیاباران کردنی خەڵکی کوردستان .

سوپای عێراقی نوێ دوای هەڵوەشاندنەوەی لەلایەن ئەمریکا 

دوای داگیركردنی عێراق لەلایەن ئەمەریكا و هاوپەیمانانەوە لە نیسانی 2003 دا، سوپای عێراق بە تەواوەتی بێ‌ سەرپەرشتیار مایەوە و زۆربەی ئەفسەرەكانی كوژران یان وڵاتیان بەجێهێشت و رۆژی 23 ئایار بە بڕیاری پۆل بریمەر هەڵوەشێندرایەوە و جارێكی تر دروستكرایەوە.

مێژووی دەیەی كۆتایی سوپای عێراق، مێژوویەكی پڕ خوێناوی شكستە بەتایبەتی سوپای عێراق لە ماوەی 13 ساڵی رابردوودا، سەرباری سەرفكردنی پارەیەكی زەبەلاح نەیتوانیووە جڵەوی پاراستنی سنورەكان و ئەمنیەتی ناوخۆ بگرێتە ئەستۆ و رووبەڕووی چەندین شكستی گەورەبووەتەوە، بەتایبەتی كشانەوەی لە موسڵ لە حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ و تەسلیمكردنی چەك و تەقەمەنی شەش فرقە بە چەكدارانی داعش.
کەوابی هەموو مێژووی ئەم سوپایە دەرخەری ئەوەیە کە  هەمووی پڕیەتی لە زوڵمو زۆر و شکستی بەرامبەر وڵاتانی دەرەکی.

186 جار بینراوە

زیاتر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations