بزووتنەوەى گۆڕان، خەونێکى 10ساڵ درێژ و خەباتێکى خەمسارد

شرۆڤەى ئەزموونى 10ساڵ بەشدارى سیاسیی ئۆپۆزسیۆن، دەسەڵات، هەڵوێست و هێز

25.07.2019

لڤین: ماجید خەلیل
بزووتنەوەى گۆڕان ئەزموونى دەساڵى لە خەباتى سیاسیی و مەدەنى هەیە لە کوردستاندا، وەلێ ئەم خەباتە داماڵراو نییە لە سیماو سیاسەتى حزبایەتییەکى مۆدێل رۆژهەڵاتى و جیانییە لە تۆنێکى سەربازییانەى ناوچەیی کە لە هەڵوێست  و واقیعى کارى سیاسیی و پێکهاتەى هەرەمى بەرپرسایەتى و قورسایی بڕیارەکانیدا رەنگدانەوەى هەیە.  بزووتنەوەى گۆڕان ناوى هێزێکى سیاسییە کە لەسەر پشتى یەکێتى نیشتیمانى کوردستان لە 2009 دا هاتە دەرێن ئەم هێزە بەشێکى چالاکى رێکخستنەکانى یەکێتى و فەرماندە دێرین و دیارەکانى یەکێتى و هێزى سەربازى یەکێتى لەگەڵ خۆیدا جیاکردەوەو لە میراتى یەکێتیشدا بنکەو بارەگاو پۆست و پلەو دەستکەوتگەلێکى بە ئەندازەى خۆى و لەدەرەوەى هەر ریککەوتنێکى رەزامەندانە بۆ خۆى دابڕى. 

گۆڕان ناوێک بوو، وەک جوڵانەوەیەکى مەدەنى و سیاسیی و جەماوەرى بە چەند قۆناغێک بووە پارتێکى سیاسیی دیارو بەرچاو. ئەم هێزە لە قۆناغێکدا دروستبوو کە زەمینەى گۆڕانکاریی هێندەى ئێستە پێویست نەبوو، گۆڕان لە 2009 دا دروست بوو کە لە هەموو روویەکەوە رەوشى کوردستان لە ئێستە باشتر بوو، ئەوان کاتێک جاڕى گۆڕانکارییان دا کە چرکەساتى پێشهاتەکان وەک ئەوڕۆ ترسناک نەبوون، چوون ئەزموونى هەرێمى کوردستان لە رەوشێکدا بوو کە لە گرفتى تێرۆر و توندو تیژیی بەدوور بوو، دەستپێکى پەیوەندییەکى تۆکمەو دۆستانە لەنێوان پارتى و یەکێتیدا هاتبووە گۆڕێ، بێکارى بەتەواوى کۆنتڕۆڵ کرابوو، خزمەتگوزارییەکان لەو ساڵەدا بە جۆرێک بوو کە نە لەپێشتر و لە پاشتریش بەو رادەیە رێگەیان بۆ نەکرابوویەوە، دامەزراندن بەلێشاو بوو، پەیوەندییەکانى بەغدادو هەولێر بە میکانیزمێکى هێواش لە دۆخى چارەسەریدا بوو، لە 2005 وە مادەى سەدو چل بنجى داکوتابوو، هیچ رەوتیچکى ئێراقى نەیارییەتى بۆ دەرنەبڕیبوو، لەرووى دیپلۆماسییەوە وەختبوو وەک دەوڵەتێک مامەڵە لەتەک ئەم ئەزموونەدا بکرێت، لەهەمووى گرنگتر ئەم زۆنەى کە پێى دەوترێت زۆنى سەوز بەهیچ جۆرێک لەبەرامبەر زۆنى دەسەڵات و هەژموونى پارتیدا هێندە لاوازو کەنەفت نەبووبوون واتە هێشتا هاوسەنگییەکى هێز لە کوردستاندا مابوون کە هەردوو لا ناچاربوون خۆسازانێکى سیاسیی بەرقەرار بکەن. لەهەمان کاتیشدا بزووتنەوەى گۆڕان بەو ناوەرۆک و نۆرمەوە کە هاتە پێشەوە پێویستییەکى ئەو قۆناغە بوون پێمان وایە سەرلەبەرى تیۆرى سیاسیی جوڵانەوەى گۆڕان  لەجێگەى خۆیاندا بوون، بەڵام هەموو ئەوانەى کە گۆڕان خواستى خەباتێکى هێمنانەى بۆدەکردن، خۆیان لە ریفۆرمدا دەبینییەوە نەک گۆڕان. بۆیە لەم راپۆرتە شیکارییەدا ئەم ئەزموونەى گۆڕان لە چەند روویەکەوە دەدەینە بەر بێژنگى هەڵسەنگاندنێکى واقیعى و بێلایەنانە:

 نەوشیروان مستەفا قسەى هەبووەو خاوەن بڕیاربووە، بەڵام هیچ کات نەبووەتە جەمسەرێک لەبەرامبەر جەلال تاڵەبانیدا، بەڵکو خودى مام جەلال رۆڵى هەبوو لە دەرککردن بە پێوستى نەوشیروان و رۆڵى هەبوو لە هێنانەوەو رۆڵى هەبوو لە دانانى نەوشیروان لە شیاوترین شوێنەکانى یەکێتیدا

پاشخانى بزووتنەوەى گۆڕان

گۆڕان دەرهاویشتەى هزرو هێما سیاسیی و رۆشنبیرییەکانى کۆچکردوو نەوشیروان مستەفا بوو، سەرلەبەرى ئەدەبیاتەکەیش نەوشیروان مستەفا نوسیوییەتى، تەنانەت چەمک و دەربڕینە باوەکانى ناو جوڵانەوەکەیش داتاشراوى ئەون، ئەو بۆخۆى لەناو یەکێتى نیشتیمانى کوردستانیشدا بازوویەکى بەهێزى سەرجەم بەرنامەو باوەڕەکانى ئەو هێزە بوو، نەوشیروان لە دروستبوونى یەکێتییەوە، ناوێکى ئاشناو دیارو بەرچاوى ناو شۆڕشى نوێ بوو، لە رێکخستنى باڵە جیاوازەکانەوە، لە رەوت رەوتێن و ململانێ ئایدیۆلۆژییەکاندا، لەگەمەى جەنگە ناوخۆییەکاندا، لە ململانێ و گرفتەکانى گۆڕەپانەکەدا، لە دانوستان و جەنگەکاندا لە راپەڕین و ئەزموونى خۆبەڕێوەبەریدان لە تێکڕایاندا نەوشیروان مستەفا قسەى هەبووەو خاوەن بڕیاربووە، بەڵام هیچ کات نەبووەتە جەمسەرێک لەبەرامبەر جەلال تاڵەبانیدا، بەڵکو خودى مام جەلال رۆڵى هەبوو لە دەرککردن بە پێوستى نەوشیروان و رۆڵى هەبوو لە هێنانەوەو رۆڵى هەبوو لە دانانى نەوشیروان لە شیاوترین شوێنەکانى یەکێتیدا.

نەوشیروان مستەفاو مام جەلال پەیوەندییەکانیان لەسەر بنەماى نێزیک و لەسەربنەماى هاوڕێیەتى و لەسەر بنەماى تێگەیشتن بوو لەیەکتریی، بەڵام بەردەوام مام جەلال فاکتەرێک بوو بۆ دوور نەکەوتنەوەى نەوشیروان مستەفا، چوون ئەو لە سروشتى خۆیدا مرۆڤێکى دابڕاو بوون مرۆڤێکى سەنگین و کەم دوو، بەڵام وردو وریان ئەم تایبەتمەندییەى نەوشیروان لەگەڵ مام جەلالدا زۆر دور بوون لە یەکترییەوە، نەوشیروان وەک مام جەلال خاکى بوو، بەڵام خاکیبوونەکەیان تایبەتمەندى خۆى هەبوون مام جەلال کەسێکى ئاوەدان و رووخۆش بوو، ئەو تێکەڵ و تژى بوو لە دەرککردن بە موعاناتە کۆمەڵایەتى و سیاسییەکەى کوردستان، بۆیە لەگەڵ گەورەو گچکەدا و لەتەک هەمو چینەکان و هەمو حزبەکاندا زمانى قسەکردنى خۆى هەبوو، بەڵام نەوشیروان یەک جۆر زمانى قسەکردنى هەبوو، خاکیبوونەکەى لە شکڵ و شێوە ژیانیدا بوو، کە نەیدەپەرژایە سەر دەستهیچنان بەخۆیدان بەلاچم مام جەلال ئەم ئەتوارەى بە پێویست دەزانى بۆ شوێنکردنەوەو خوێندنەوەى زیاترى سایکۆلۆژیاى کۆمەڵى کوردى. ئەم دوو کەسایەتییە دیارترین پیاوى ناو شۆڕى نوێ بوون، بەڵام هەرگیز نەوشیروان وەک جەمسەرێک نەبوو لەبەرامبەر مام جەلالدا، گەر مام جەلالیش نەبووایە نەوشیروان نەدەبووە ئەو ناوەى کە تا کۆتایی ژیانى خۆى لەناو گۆڕەپانە سیاسییەکەدا بمێنێتەوە.

نەوشیروان تایبەتمەندى چەپەکان بەسەریدا زاڵ بوو، وەک خۆى دەیوت لە حەفتاکاندا چەپێکى رادیکاڵ بوون، لە سۆنگە کۆمەلایەتییەکەوە دەیڕوانى بۆ خەباتە سیاسییەکە، بەڵام مام جەلال لە سۆنگەى نەتەوایەتییەوە دەیڕوانییە خەباتە سیاسییەکە، لەکاتێکدا هەردوو سۆنگەکە پێویست بوون

لەم پاشخانەدا دەتوانین بڵێین تایبەتمەندییەکانى نەوشیروان ئەو گشتاندنەى مام جەلالى رەد دەکردەوە، نەوشیروان بەوردى دەیڕوانییە ئەتوارەکانى ناو شۆرش، بەڵام مام جەلال گشتیترو چارەنوسسازتر ورددەبوویەوە، نەوشیروان لەسەرەتاوە پەڵپ و رەخنەو گازاندەى تێدابوون بەڵام مام جەلال بەسەر رندووى رەخنەو تیکشکانەکەى پاش نسکۆدا تێپەڕى و پێى وابوو دەبێت رووى رەخنەو رێگەى خەباتەکە لە مەتەرێزى ناوەندا بێت. نەوشیروان تایبەتمەندى چەپەکان بەسەریدا زاڵ بوو، وەک خۆى دەیوت لە حەفتاکاندا چەپێکى رادیکاڵ بوون، لە سۆنگە کۆمەلایەتییەکەوە دەیڕوانى بۆ خەباتە سیاسییەکە، بەڵام مام جەلال لە سۆنگەى نەتەوایەتییەوە دەیڕوانییە خەباتە سیاسییەکە، لەکاتێکدا هەردوو سۆنگەکە پێویست بوون، بەڵام کە راپەڕین روودەدات، خواستەکانى نەوشیراون دەبنە پێویستى، پێویستییەک کە خۆى لە ریفۆرمى دامەزراوەکاندا دەبینییەوە، بەڵام ئەم ریفۆرمەى کە نەوشیروان دەیویست بەردێکى ئێجگار گەورە بوو، ئاسان نەبوو بەسەر توراسى سەد ساڵ شۆڕشى راستڕەوى و ناوچەگەرییەتى و فیوداڵیدا، تیۆرگەلێکى وەها بەسەر پارتێکى پیرى وەکو پارتیدا بسەپێنرێت، نەوشیروان بۆخۆى ئەم راستییەى باش دەزانى، مام جەلالیش لەو سەرەوە دەهاتەوە، بۆیە نەوشیروان مستەفا رووى رەخنەکانى لەناو یەکێتیدا زەقکردوە، ئەو کەڵکى لە پەیوەندییەکانى ناو شۆرش بینى، لەم سۆنگەیەوە و لە پاش وەستانى جەنگى پارتى و یەکێتى وەک باڵێک لەناو بەشێک لە رێکخستنە چالاکەکانى یەکێتى کە  لەگەڵدا بوون دەرکەوت، بەڵام پەیوەندییەکانى بەرپرسەکانى نزیک لە نەوشیروان پەیوەندییەکى هزرى نەبوون، بەڵکو پەیوەندى شەخسى بوون، بۆیە گەر تەماشاى پێکهاتەکانى نزیک لە نەوشیروان بکەین دەبینین، زۆربەیان کەسى سەربازى بوون، لە ئەلف و بێى ئەو داواکارییانە تێنەدەگەیشتن کە نوشیروان بەرزیکردبوونەوە، یاخود خەڵکانێکى راستڕەوبوون و لە دنیاى بیرکردنەوەى نەوشیروان بەدوور بوون.

لە دەستپێکى دوو هەزراوە ئەم رەوتە درێژەى هەبوو، نەوشیروان لەناو رێکخستنەکانى یەکێتیدا دەستچنێکى باشى کردبوو، مام جەلالیش وەک کەسى یەکەمى ناو یەکێتى سەرقاڵى رێکخستنەوەى ماڵى کورد بوو لە بەغدادا، ئەو وەک سەرۆک کۆمار و ئەمیش وەک جێگر، دەرفەتێکى باشبوو، نەوشیروان بۆخۆى لە پێگەو پۆستەکانیشدا قەڵەمەکەى واژۆى لەسەر هەرکەسێک دەکرد گەر بیەوێت یان بیداتە دوواوە، بۆیە لە 2006 دا زاتى ئەوە کراو بە ئاشکرا وەکو ریفۆرم دەرکەوتن، بەڵام ریفۆرمەکە داواکارییەکانى نەچووبوونە دەرەوەى بازنەى حزبیبوونى یەکێتى، بەڵکو ریفۆرمەکە بۆناو یەکێتى بوو، ئەمەیش جیاواز بوو لە و تێگەیشتنە سیاسییەى کە نوشیروان مستەفا ئامانجێکى دورترى تێدا دەبینییەوە. بۆیە باڵى ریفۆرم باڵێک بوو کەڵکى لە ماندو بوونى یەکێتى بینى بوو لە جەنگى ناوخۆ، کەڵکى لەسەرقاڵى مام جەلال بینى بوو لە هاوکێشە سیاسییەکانى ئێراقدا. لەم پێناوەدا دەستیان دابوویە بیرکردنەوەیەکى رۆشنبیرى و میدیایی و کارەکانى خۆیان لە چوارچێوەى کۆمپانیاى وشەدا رێکخستن هاوکات توانیان بە دابڕانى بەشێک لە ئیمکاناتى دارایی یەکێتى ناوەندێکى گەورەى هەواڵ و راپرسى و رۆژنامەگەریی بکەنەوە، هەندێک لەکارەکان راستەو خۆ شۆڕببوونەوە بۆ رێکخستنە سیاسییەکەى باڵى ریفۆرمى ناو یەکێتى، هەندێکیشى لە تاودانى هێزێکى سێبەردا بینییەوە کە رامکردنى گەنج  و چالاکوانى دەرەوەى یەکێتى بوون. بۆیە رۆژنامەى رۆژنامە دەرچوێنراو لە 2009 دا وەکو بزووتنەوەى گۆڕان راگەیەنرا.

تایبەتمەندییەکانى بزووتنەوەى گۆڕان

بزووتنەوەى گۆڕان داراى تایبەتمەندى خۆى بوو، وەک حزبە کلاسیکییەکان وەهابوو، بەڵام زەمینەى بۆ رەخسا تاوەکو خۆى بەهێز بکات و ئەو چەمک و  دەربڕینانەى کە لە حزب جوداى دەکاتەوە بیانکاتە ئەمری واقیع، نەوشیروان مستەفاو دەیان بەرپرسى سەربازى و سیاسی ناو یەکێتى جودابوونەوەو لە بەیاننامەیەکدا خۆیان راگەیاندن ئەم کارە ئامادەکارى بۆکرابوون بۆیە راستەوخۆ کۆمپانیاى وشە کە کەکى ئیچن ئیچن و رۆژنامەى رۆژنامەى هەبوون بوونە زمان حاڵى ئەم جوڵانەوەیە. ئەم بەرپرسانەى یەکێتى کە جودا بوونەوە، قادرى حاجى عەلى، عومەرى سەید عەلى، سالار عەزیز و و دەیان بەرپرسی تر، لەسەرووى هەرەمەکەوە بوون، تەنانەت بوونە بناغەیەک بۆ سەوزبوونى رەوتێکى لە پێکهاتەى گۆڕاندا، نەوشیروان بۆخۆى لەسەرووى هەرەمەکەوە بوو، بۆیە لە کەسی دووەمى ناو یەکیەتیەوە بوو بە کەسى یەکەمى ناو بزووتنەوەى گۆڕان. نەوشیروان بەهۆى نوسین و بابەتەکانیەوە، بەهۆى کتێبە مێژوویی و یاداشتەکانیەوە، بەهۆى رۆڵبینینى لە کارى سیمینا رو کۆڕو کۆبونەکانیەوە، بەهۆى شەرعیەتى شۆڕشگێڕییەوە بەشێکى بەرچاوى لە رێکخستنەکانى یەکێتى دابڕى، بەڵام ناسنامەکەى بەشاراوەیی هێشتەوە، لەسەرەتاوە وەکو جوڵانەوەیەکى مەدەنى دەرکەوت، تەنها خواستى بەشدارى پەرلەمانى و شەڕى دیموکراسى هەبوو، خواستەکانیشى بۆ گۆڕانکارییەکى ریشەیی بوو، پارادۆکسەکە لەم خواستانەدا لەوەدابوو کە باڵى ریفۆرم بزووتنەوەى گۆڕانى لێ لەدایک بوو. شتى لەم جۆرە ئەستەمە پێشتر روویدابێت. چوون لەناو گۆڕانکارییەکاندا دەکرێت ریفۆرم لەدایک بێتن بەڵام لەناو ریفۆرمخوازدا گۆڕانکاریی بڤەیە.

گۆڕان خاڵى لاوازى لەوەدا بوو، نەیتوانى دەرک بەو پێشهاتە نەوعییە بکات کە یەکیەتى بۆى رەخساندن جودابوونەوەى هێزێک لە مۆدیلى حزبایەتى رۆژهەڵاتدا جەنگى لێدەکەوێتەوە. بەڵام ئەوان بەشێوازى ئاشتى توانیان جودابنەوە

دەکرێت ئەم شیکارە بۆ وشەگەلێک نەبێت کە تەنها ناون، بەڵام بۆ ناوەڕۆکیان دەبیت هەبێت. گۆڕان خاڵى لاوازى لەوەدا بوو، نەیتوانى دەرک بەو پێشهاتە نەوعییە بکات کە یەکیەتى بۆى رەخساندن جودابوونەوەى هێزێک لە مۆدیلى حزبایەتى رۆژهەڵاتدا جەنگى لێدەکەوێتەوە. بەڵام ئەوان بەشێوازى ئاشتى توانیان جودابنەوە، گرفتێکى ئەوتۆیش رووینەدان لەیەکەم هەڵبژاردنیشدا توانیان زیاد لە دەنگەکانى یەکێتى کە 25 کورسى پەرلەمان بوو،  لە سنورى دەسەڵاتى یەکێتیدا بەدەستبهێنن. نەوشیروان بۆخۆى هەستى بەو راستییە کردبوو، هەستیکردبوو کە لە هێزێکى سیاسیدا کە ئەو داواى گۆڕانکاریی لێدەکات توانیویەتى بەشێوەیەکى دیموکراتى بەسەریدا زاڵبێت. ئەمە ئەو پرسیارەمان لا زەقدەکاتەوە کە چۆنە دەبێت ئەم هێزە بگۆڕدرێت؟ تایبەتمەندییەکى ترى گۆڕان لەوەدا بوو کە دەیەویست گۆڕانکاریی رووبدات، بەڵام گۆڕانکارییەکانى ناوچەیی بوونن نەیتوانى بکشێتە پایتەخت و دەڤەرى بادینان، تەنها لەو شوێنانەدا بوونى هەبوو کە پێگەى یەکێتى بوون کە یەکێتى رێگەى دابوو بە سانایی سیاسەت بکەن، بۆیە دیسانەوە ئەمەیش جێگەى پرسیارە، ئەوە چۆنە رووى خواستەکانى گۆڕانکاریی رووى لە هێزێکە کە بەسانایی لەژێر هەژموونەکەیدا کە هەژموونى سیاسی و سەربازى خۆیەتى رێگەت دەدات گرەوى لێبەریتەوە.

بۆچى گۆڕان تەنها لەسنورى دەسەڵاتى یەکێتیدا توانى گەشە بکات، تەنانەت لەو قۆناغەدا کە هێشتا سەهەندى ئیسلامگەرا بەسەر ئاسمانى هەڵەبجەوە وەک هەورێکى رەش مابوو، بۆیە نەیانتوانى لەوێیش ببنە هێزى یەکەم، راستە تایبەتمەندى ئەم دەڤەرە بەجۆرێکە کە تەرزەکانى ئازادى زیاتر تێیدا گەشەدەکاتن بەڵام ئازادى زادەى تەوژمە سیاسییەکانى دەسەڵاتە لە هەر شوێنێکى دونیادا. بۆیە دیارترین تایبەتمەندى گۆڕان لەوەدا بوو کە نەیتوانى سنورى سلێمانى تێپەڕێنێت، هەروەها نەیشیتوانى داواکاریەکانى روو بە دامەزراوە گەندەڵەکانى هەرێم بکاتن بەڵکو تیغى تێڕامانە سیاسییەکەى رووى لەیەکییەتى بوو. بۆیە گۆڕان وەکو چۆن پێشوو تر ریفۆرمى لە یەکیەتى دەویستن دوواتریش گۆڕانکاریی لە یەکییەتى دەویست . بۆیە ململانێ سیاسییەکەى گۆڕان لە هەڵبژاردن لەدواى هەڵبژاردن تۆختر دەبوویەوە. تەناتە گۆڕان بەشێکى گەورەى بەدەستهێنانى دەنگەکانى لەو سۆنگەیەوە بوو کە یەکێتى کەوتووەتە ژێر هەژموونى پارتى، ئەویش لە ئاکامى رێکەوتنێکى ستراتیژیدا بوو کە پارتى و یەکێتى جار لە دوواى جار نوێیان دەکردەوە، بەڵام هەمان رێککەوتن بەهەمان بەندەکانییەوە گۆرشان و پارتى واژۆیانکردن تەنانەت لە ئێستادا ئەو رێکەوتنەى کە گۆڕان لەگەڵ پارتیدا کردوویەتى، یەکێتى ئامادە نییە بەو ئاستەوە دابەزێت و واژۆى بکات. بۆیە دەتوانین بڵێین بزووتنەوەى گۆڕان لە هەڵسەنگاندنى سیاسی و هەڵوێست و تایبەتمەندییەکانیدا ئەم چەند خاڵەى خوارەوە دەخوێنرێتەوە:

گۆڕان خاوەنى کارنامەیەکى سیاسیی و سەربەخۆ نییە، بەڵکو سود لە دەرفەتە تاکتیکییەکانى دەبینێت لە ململانێ لەگەڵ یەکێتیدا، یاخود نەیتوانیوە ململانێى خۆى لەگەڵ یەکێتیدا بگوازێتەوە بۆ ململانێى خۆى لەگەڵ هیچزە سیاسییە کوردییەکاندا

یەکەم: بزووتنەوەى گۆڕان راستە لەیەکێتى جوودا بووەتەوە، بەڵام نەیتوانیوە لە بەرنامەى ریفۆرمى 2006 بێتە دەرێ، چوون سیاسەتى خۆى لەسەر بنەماى نەیارییەتى یەکێتى و بچوکبوونەوەى یەکێتى رێکخستووە، نەیتوانیوە پارتێکى سەربەخۆ و خاوەنى سیاسەتى خۆى بێت، بەڵکو سیاسەتەکەى هاوتەریبە بە جوڵەى سیاسەتى یەکییەتى و لە سۆنگەى پێشهاتەکانى یەکییەتییەوە بڕیاردەدات، ئەم رەوشە لە ئێستادا زۆر بەزەقى بەرچاو دەکەوێت. واتە گۆڕان خاوەنى کارنامەیەکى سیاسیی و سەربەخۆ نییە، بەڵکو سود لە دەرفەتە تاکتیکییەکانى دەبینێت لە ململانێ لەگەڵ یەکێتیدا، یاخود نەیتوانیوە ململانێى خۆى لەگەڵ یەکێتیدا بگوازێتەوە بۆ ململانێى خۆى لەگەڵ هێزە سیاسییە کوردییەکاندا.

دووەم: گۆڕان نەیتوانى ببێتە خاوەنى تیۆریایەکى سیاسیی دیاریکراو، نەیتوانى ببێتە جوڵانەوەیەک کە تیۆرى سیاسیین کە میتۆدى گۆڕانکاریی دوور مەوداى خۆى، کە دەستورى داهێنراوى سەردەمیانەى خۆى لە ئاستێکدا بێت کادیر دروستبکات، چوون گۆڕان لە ئێستادا پارتێکە کە کادیرى نییە، پارتێکى دەرفەت ویستى بێڕەچاوە، لە باکگراوندو ریشەو تایبەتمەندى کەسایەتییەکان ناکۆڵێتەوەن ئەوەى بچێتە گردەکە گۆڕانە، ئەم تایبەتمەندیە لە پارتەکانى تردا نییەن ئەم تایبەتمەندییە هەم دیووى جوانى هەیە، کە سنوورى پارتایەتى کاڵ دەکاتەوە، هەم دیووى نەخوازراوى هەیە، دیوە نەخوازراوەکە ئەوەیە هەموو کەس ناتوانێت ببێتە گۆڕان، ناکرێت لە ژینگەیەکدا کە پەروەردەو پەیامێکى رۆشن بۆ تاک نەبووەن هەموو کەس بتوانێت گۆڕان بێت، نابێت دیسپلینێک بۆ گۆڕان بوون نەبێت، نابێت پەروەردەیەک بۆ شوێنکردنەوەى چەمکەکانى گۆڕانخوازى لەدایک نەبێت. بۆیە دەبینین لە مەکۆکانى گۆڕاندا دیاردەى بازاڕى، دیاردەى جەنگ و جیدالى توندڕەوانە، دیاردەى شەڕەقسەو لێشاوى پاشاگەردانانەى فەیسبووک زاڵبوون هەر ئەمەیش وایکرد کە گۆڕان زیاد لە هێزەکانى دى لەم کەسانە زەرەر مەند بێت، هەر ئەمەیش وایکرد کە گۆڕان زۆرجاران بە هەزاران دەنگى بۆ خزمەتى پەرلەمانتارێکى لەو بابەتە کۆکردووەتەوە، بەڵام بەسانایی ئەم دەنگانە چوونەتە گیرفانى پارتییەۆە، بەڵام ئایا رێککەوتووە پەرلەمانتارێکى پارتى بێتە بەرەى گۆڕانخوازیەوە، بەڵام دەکرێت بڵێین ئەم هاوکێشەیە لە دونیادا پێچەوانەیە. بۆیە نەوشیروان مستەفا بە پەنجەکان یەکتر دەشکێنن نەیتوانى ئەم تیۆریا سیاسییە دابڕێژێ، بەڵام بەهەق توانى دیوى تاریکى ناو شۆڕشمان بۆ باس بکات، نەوەى نوێ پێویستى بە میکانیزمێکى پەروەردەیی و سیاسییە، نەوشیروان پێویستى بە پەیمانگایەک و داینەمۆیەکى پڕ گۆڕانکاریی هزرى و فەلسەفیی بوو، بۆیە دیوە نەخوازراوەکانى ئەم بێسەرەو بەرەییە، دیوە تاریکەکانى سەرەوخونبوونى دەستەواژە جوانەکان لەپاش مەرگى نەوشیروان مستەفا زیاتر رەنگدانەوەیان هەبوو، چوون نەوشیروان بەمەرگى خۆى درێژەى بە ئەو مۆدێلە کلاسیکییەى شۆڕش و راپەڕینەکان دا کە بە کەوتنى سەردارەکەیان ئەوانیش هەرەسیان دەهێنا. بۆنموونە لەناو پارتى کرێکارانى کوردستاندا مانیفێسۆیەک هەیەن رێگەى شۆڕشى کوردستان هەیەن کە ئۆجەلان پێش دروستبوونى پەکەکە نوسیویەتىن بۆیە کە ئەم کەسایەتییە دوواى بیست ساڵ کە قۆڵبەستکراوە، هێشتا پارتەکەى لەسەر پێیانى خۆیەتى، هێشتا پارتەکەى هێزێکى لێجودا نەبووەتەوە. لەبەر ئەوە ناکرێت بتەوێ گۆمێکى مەنگى وەک ژینگەى کوردستان بگۆڕین، بەڵام مانیفێستۆیەک لە گۆڕێدا نەبێت.

باڵباڵێنى گۆڕان دابەشبووە بۆ چەند بەرەیەکەوە، بەرەى یەکەمى کە زۆر ترسناکە بریتییە لەوەى کە باڵێکى ئیخوانى لەناو گۆڕاندا خۆى مەڵاس داوە. ئەم باڵە ئیخوانییە لەلاى نەوشیروان پێگەیان بەرز بوو، نەوشیروان بۆ داماڵینى رەنگى یەکێتى لە جوڵانەوەکەى بایەخێکى فرەى بە ئیخوانەکان دان بۆیە ئیسلامیەکان لەناو گۆڕن دا زۆرترین سودمەندى دروستبوونى جوڵانەوەکە بوون

سێهەم: ململانێ ناو خۆییەکانى ناو گۆڕان وەکو لەسەرەتاوە ئاماژەمان پێدان لەگەڵ لەدایکبوونیدا گۆڕان هەڵگرى بنەمایەکى باڵباڵێن بوو. باڵباڵێنى گۆڕان دابەشبووە بۆ چەند بەرەیەکەوە، بەرەى یەکەمى کە زۆر ترسناکە بریتییە لەوەى کە باڵێکى ئیخوانى لەناو گۆڕاندا خۆى مەڵاس داوە. ئەم باڵە ئیخوانییە لەلاى نەوشیروان پێگەیان بەرز بوو، نەوشیروان بۆ داماڵینى رەنگى یەکێتى لە جوڵانەوەکەى بایەخێکى فرەى بە ئیخوانەکان دان بۆیە ئیسلامیەکان لەناو گۆڕن دا زۆرترین سودمەندى دروستبوونى جوڵانەوەکە بوون، تەواوى ئەوانەى کە چوونەتە پێشەوە وەک یوسف موحەمەد ساد، هەڤاڵ ئەبووبەکرن هۆشیار عەبدوڵا و هتد، کەسانى ئیسلامى بون، تەنانەت زۆربەى ئەوانى کە ئیسلامى حزبیش نەبووبن، بیرکردنەوەیەکى ئیسلامیان هەیە بۆژیان، ئەم زاڵییەى بیرکردنەوەى ئیخوان لەناو گۆڕاندا رەهەندە رۆشنگەریەکەى ئەم هێزە کە دەبوو داکۆکیبێت لە لیبرالیزم سیکیۆلاریزم هەرزوو مرێنرا. 

چوارەم: ناسنامەى گۆڕان ونەن گۆڕان لە خەباتى سیاسیی خۆیداو لە بانگەشەى هەڵبژاردنى خۆیدا پۆپۆلیستى مامەڵە دەکات و بنەما ئاینیەکان وەک ئیسلامییەکان بەکاردەهێنێت و لە پرۆژەکانیشیدا کاریکرد بۆ جوانکردنى ئیسلامییەکان و پیشاندانیان وەکو رەوتى دیموکراتیخوازن ئەم کارکردەى گۆڕان لەگەڵ هێزێکى جیهادى و سەلەفیزمى وەکو کۆمەلچى ئیسلامیدا لەدونیاى مۆدێرندا بڤەیەکە ، بڤەیەک کە رەوایەتى لیبراڵییەتى گۆڕان دەخاتە ژێر پرسیارەوە، بڤەیەک کە رۆحى چەپڕەوى نەوشیروان و دنیابینى جوانى ئەو بۆ گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتى دەخاتە ژێر پرسیارەوە، هەموو ئەو ئیحساسە ئەویندارییەى دیموکراتى دەخاتە ژێر پرسیارەوە، ئیحساسێک کە جڵەوى چارەنوسازى جوڵانەوەیەک لەدەستى کەسێکدا بێت کە بیەوێ گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتى پێش دۆزە نەتەوەییەکە بکاتن بەڵام باوەڕى بە تیچکەڵى کوڕو کچان نەبێت لە زانکۆدا. بۆیە پێمان وایە گۆڕان لەپێناو لەدەستنەدانى پێگە جەماوەرییەکەى ناتوانێت روانگەیەکى روونى لەهەمبەر ئایین هەبێت و ئەم ئاینداریە سیاسییەى گۆڕانیش بوو کە خودى نەوشیروان مستەفاى بردە ئاستانەى مزگەوتى گەورەو مەزراى شێخ و مەشایەخەکان.

پێنجەم: ململانێناوخۆیەکەى گۆڕان و بوونى سەرکردە گەلێک کە پێشخانى یەکێتى بونیان زاڵە بەجۆرێک توڕەییەکى دروستکردووەن ئەم توڕەییە لەنیچوانى نەوەى تازەو نەوەى پێشوودایەن نەوەى تازە زیاتر ئاڕاستە ئیسلامگەراکەیەو هەمو ئەو لاوە بێکارو دەرەتانەن کە دروشمە جوانەکانى گۆڕان رایکێشاون، نەوەى کۆنیش یەکێتیەکانن، لەناو یەکێتیەکانیشدا نزیکەکانى نەوشیروان و نیپۆتیزم و خزمخزمێنە زاڵە، تا ئاستێک کە بنەماڵەى نەوشیروان خودانى پرۆژەى گۆڕانن و ئێستە بوونیان لە لوتکەى بەرپرسایەتیدایە. ئەم رەوشە لەتمەى گەورەى لە گۆڕان داوە، لەتمەیەک کە لە قەیرانى دارایی و لە هەژموونى بێئەندازەى پارتى و لە لەدەستدانى نیوەى کوردستاندا لە برى ئەوەى گۆڕان زیاد بکات، زیاد لە نیوەى کورسییەکانى کەمیکرد، بە گوێرەى هەموو پێشهاتەکان گۆڕان لەهەمو کات زیاتر پێویست بوو، بەڵام کەمبوونى بەرچاوى دەنگەکانیان پرسیارى زەق لەپرۆژەى ناوەرۆکى گۆڕاندا زیندوو رادەگرێت. 

 

شەشەم: بەگشتى دروستبوونى گۆڕان لەمیانى دە ساڵدا پرۆژەیەک بوو، دەرهاویشتەکانى لەگەڵ ئەو رەوشەدا نەسازن کە دەیخواستن، بۆنموونە بەشێکى کاریگەرى دەرچونى گۆڕان لەبازنەى یەکێتیدا ناڕەزاییان بوو لە نێزیکبوونەیان لەپارتى بەڵام پارتى لە دروستبوونى گۆڕانەوە بەتەواوى زالتربووە، گۆڕان نەیتوانیوە تەنها دەنگیک لەجەماوەرى پارتى کەمبکاتەوە، بەپێچەوانەوە زۆر بەرپرسی گۆڕان ئەوانەى کە بە  دەنگى خەڵکى رەش و رووت گەیشتبونە دەسەڵات، تەواوى رەنج و ئەداى ئەوانیان خستە بنباڵى پارتى و بوونە پیاوى پارتى. لە دروستبوونى گۆڕانەوە پارتى لە هێزى ململانێکەر لەگەڵ یەکێتیدا بوویە هیچزێکى بێڕکابەر، لە دروستبوونى گۆڕانەوە پارتى توانى کۆنتڕۆڵى هەولێر بکات و سلێمانیش بەجێبهێڵێت بۆ ململانێ تاقەت پڕوکێنەکەى نێوان ئیسلامى و یەکێتى و گۆڕان و نەوەى نوێ، لە دروستبوونى گۆڕانەوە پارتى توانى بەسانایی ببێتە دووبەرابەرى یەکێتى و بەتەواوى دەستبگرێ بەسەر هەمو جومگە هەستیارو چارەنوسازەکانى وڵاتدان پارتى زیاد لەهەموکات توانى کەرتى نەوت و ئاسایش و دەرەوەو دارو بەردى ئەم ئەزموونە کۆنتڕۆڵ بکات و تاک لایەنانەش یارى بە موقەدەسات و چارەنوس و بڕیارى ریفراندۆمەوە بکات.

لە دروستبوونى گۆڕانەوە پارتى توانى ببێتە داشە هارەى سیاسەت و بەسانایی بە هەموو ریزو رەوگەیەکى سیاسیدا تێدەپەڕێت. بۆیە گۆڕان کاتێک دروست بوو وەکو لەسەرەتاوە ئاماژەمان بۆ کردن رووى پرسیارەکانى لە یەکیتى بوو، نەک لە ئەزموونەکەن گۆڕان توانى یەکێتى لاواز بکات، بەڵام لەسەر حسابى بەهێزبوونى خۆى نان لەسەر حسابى بەهیچزبوونى پارتى، بەهەمو لۆژیکێک گەر گۆڕان دروستنەبووایە، پارتى بەم شکڵ و شێوەیە نەیدەتوانى کۆنتڕۆڵى هەموو جومگە سەرەکییەکانى حوکمڕانى بکات لە کوردستاندان بەهەموو لۆژیکیک، گەر گۆڕان دروستنەبووایە، یەکێتى بەم جۆرە بە دابەشکراوى و بە ململانێى نامیتۆدیی و نەبەستنى کۆنگرەو چەقبەستوویی سیاسییەوە نەدەمایەوە، بۆیە بەدلنیاییەوە گەر گۆڕان دروست نەبووایە پارتى نەیدەتوانى یارى بە هەمو بەهاکان بکات، هاوسەنگى کوردستان تێک نەدەچوون پرسەى یەکگرتنەوەى هەریچم خێراتر دەبوو، گەندەڵیەکان کەمترو گەمەى پۆست و پارە لاوازتر دەبووز گۆڕان بەبەرنامە بێت یان نا هێزێک بوو لە پیچناو بەهیچزبوونى پارتیدان هێزێک بوو دنیایەک تەگەرەى لەبەردەم هەژموونى بنەماڵەچییەتى پارتى و ناوچەگەریەتى پارتیدا لادا. لەکاتیکدا بۆخۆیشیان نەیانتوانى وەکو ئۆپۆزسیۆن بمیننەوە و چوونە ناو ئەو پشکە پینەکراوە لاستیکیەى کە پارتى پێیداون.

گۆڕان بۆخۆیشى نەیتوانى بچووکترین بەهاى ستراتیژیی و گۆڕانکاریی ئەنجامبدات، تەنانەت جڵەوى بەرهەڵستکاریەکەیشى لەدەستداو دایە دەستى نەوەى نوێ و نموونەکانى پیاوێکى وەک شاسوار، شاسوارێک کە زۆر بەئاسانى لەگەمەى سیاسەتەکانى پارتیدا رامدەکرێت

لەم رەوشەدا گۆڕان بۆخۆیشى نەیتوانى بچووکترین بەهاى ستراتیژیی و گۆڕانکاریی ئەنجامبدات، تەنانەت جڵەوى بەرهەڵستکاریەکەیشى لەدەستداو دایە دەستى نەوەى نوێ و نموونەکانى پیاوێکى وەک شاسوار، شاسوارێک کە زۆر بەئاسانى لەگەمەى سیاسەتەکانى پارتیدا رامدەکرێت، بەلام گۆڕان بووەتە ئەزموونیکى دەوڵەمەند بۆ پارتى و دوور نیەن نەوەی نوێیش نەبێتە سەر ئێشەیەکى نوێ بۆ یەکێتى، چوون سەرئێشەى گۆڕان لە ئێستادا بنەبڕکراوەو کورد وتەنى گۆڕان ئێستە بێ پێیەکە لە داوى سیاسەتەکانى پارتیداو پارتى بۆخۆى سەرقاڵى پێدارێکى وەکو نەوەى نوێ نابێت. لەبەر ئەوە لەم خوێندنەوەیەدا دەتوانین بڵێین کە گۆڕان  هێزێک بوو بە دنیایەک دروشمى جوان و گەورەوە هاتە پیش، گۆڕان بە دنیایەک خەونى مەزن و گۆڕانکاریەوە لەدایک بوو، گۆڕان بەدنیایەک حەزو حیکایەتى شادەوە خۆى کرد بە ژوورەکانى سیاسەتاو ژوورەکانى خۆى راستکردەوە، بەڵام بەناوەرۆکێکى خاڵى و بە تاکتیکێکى شەرمنانەو بە پێکهاتەیەکى دابەشبوو و بە نەریتێکى کلاسیکى و سواوى حزبیانەوە وەختە دێتە دەرێ. لەبەر ئەوە دەتوانین بەڕوونى بڵێین کە بزووتنەوەى گۆڕان کەڵکى نەبوو لە گۆڕانکاریدان هەروەها کەڵکیشى لە گۆڕانکاریەکان نەبینى، بەڵکو ئەو داوەى داینا بۆ یەکێتى، بوویە دانەى رۆکراوى سیاسەتەکانى پارتى و بۆخۆى پێوە بوو، بۆخۆى بووە نەفخێکى سوور بۆ زاڵکردن و زیندوراگرتنى پارتى لەبەرامبەر یەکێتیدا. بۆیە ئەوە روونە کە خەونەکانى گۆڕان لە بوون بە هێزى یەکەم، نەیانتوانى لە واقیع نزیکبنەوە، خەونەکانى گۆڕان لە هێزى دووەمدا تاوێک مانەوە، بەڵام بەزوویی و پاش مەرگى نەوشیروان، کە رابەرێکى کارێزماى ناو جوڵانەوەکە بوو، پوکانەوە، بۆیە لە ئێستادا هێزى سێهەمە، هیزێک کە هیچ ئەگەرێک پێمان ناڵێت بتوانێت لە خولێکى نوێ و لە کایەیەکى ترى هەڵبژاردندا لەنێو مەیدانەکەدا لەسێر پییانى خۆى راوەستێت و بەرگرى لەم پێکهاتەیەى ئێستەى بکات. چوون بەگوێرەى زانیاریەکان جیالەوەى کە روانگەى بەرهەڵستکاریی دیموکراتیانەى لەدەستداوە، دیسانەوە ناکۆکییە ناوخۆیەکانى گەیشتوونەتە ئاستێک کە رەوتێکى زاڵ و بەرچاوى جوڵانەوەکە لە قۆناغى جوداکردنەوەو خۆڕاگەیاندندانن جیا لەوەیش زۆریچک لە کەسە دیارەکانى جوڵانەوەکە بەکاوەخۆ دانیشتون و جارێکى دى توخنى سیاسەتێکى لەو جۆرە نابن، لەسەرووى هەموو ئەو ئەگەرانەیشەوە لە ئێستادا گۆڕان و گردەکە بووەتە جێگەى خەڵکانیک کە هروژمى پۆست و پایەکانى بەشدارى لە حکومەت کۆیکردوونەتەوەو تاوى داون، لەسیماى ئەوێدا گەنجە تامەزرۆکانى گۆڕانکارى نابینرێن، خەڵکە پەرۆشەکەى ئازادى کەمبوونەتەوەو روانگەى خەباتى دیموکراتى شتێکە هەزار کیلۆمەتر بۆنى دوورە لە مەزرارە خاوێن و خەباتکارەکەى نەوشیروان مستەفاوە.
   

269 جار بینراوە

زیاتر

copyright 2019, All Rights Reserved Developed by TeraTarget for Digital Intelligence and IT Innovations